گلوتامین شناسی

گلوتامین یک اسیدآمینه است. اسیدهای آمینه ملکول‌هایی هستند که نقش‌های زیادی در بدن دارند. وظیفه اصلی آنها ساختن پروتئین‌هاست. پروتئین‌ها برای اندام‌ها حیاتی‌اند. ضمناً، پروتئین‌ها اعمال دیگری نیز از قبیل انتقال مواد در خون و مبارزه با ویروس‌ها و باکتری‌های مضر را بر عهده دارند [۱]. درست مثل اسیدهای آمینه دیگر، این اسید آمینه نیز به دو شکل وجود دارد: ال (L-Glutamine) و دی (D-glutamine). آنها تقریباً مشابه‌اند، اما آرایش ملکولی آنها مقداری متفاوت است [۲]. شکل ال آن در غذاها و مکمل‌ها وجود دارد. برخی مکمل‌ها در فهرست محتویات مکمل از عبارت ال استفاده کرده‌اند، اما برخی دیگر به اختصار کلمه گلوتامین را نوشته‌اند. ال-گلوتامین برای ساخت پروتئین‌ها و عملکردهای دیگر استفاده می‌شود و دی-گلوتامین به نظر در موجودات زنده نسبتاً بی‌اهمیت است [۳, ۴]. بدن می‌تواند شکل ال آن را تولید کند. در حقیقت، شکل ال آن، فراوان‌ترین اسیدآمینه خون و دیگر مایعات بدن است [۵, ۶]. با وجود این، بعضی اوقات نیاز بدن شما به این اسید آمینه بسیار بیشتر از توانایی بدن در ساخت آن است [۷]. بنابراین، این اسید آمینه را اسید آمینه ضروری مشروط درنظر می‌گیرند. بدین معنی که در شرایط خاصی مانند جراحت یا بیماری، باید از راه رژیم غذایی وارد بدن شود [۸]. ضمناً، گلوتامین ملکولی مهم برای دستگاه ایمنی و سلامت روده هاست [۹].

این ماده به صورت طبیعی در بسیاری از غذاها یافت می‌شود. برآورد شده است یک رژیم غذایی معمولی حاوی ۳ تا ۶ گرم از این ماده در روز است. اما این میزان بر اساس رژیم غذایی شما متفاوت است [۱۰]. محصولات حیوانی به دلیل داشتن مقادیر زیاید پروتئین، سرشار از این اسید آمینه هستند. با وجود این، برخی غذاهای گیاهی درصد بیشتری از گلوتامین در پروتئین خود دارند. مطالعه‌ای که از روش‌های آزمایشگاهی پیشرفته استفاده کرد، میزان ال-گلوتامین غذاهای مختلف را معلوم کرد [۱۱].

یکی از مهم‌ترین اعمال این اسید آمینه، نقش آن در دستگاه ایمنی است. این ماده سوخت حیاتی سلول‌های ایمنی از قبیل گلبول‌های سفید خون و برخی از سلول‌‌های روده‌ است [۱۴]. با وجود این، مقادیر خونی آن بر اثر جراحت، سوختگی یا عمل جراحی کاهش می‌یابد [۱۵, ۱۶].اگر نیاز بدن به این اسید آمینه از توانایی آن برای تولید آن فراتر رود، بدن شما ذخایر پروتئینی از جمله عضلات را تجزیه می‌کند تا گلوتامین بیشتری آزاد شود [۱۷, ۱۸]. به علاوه، ناکافی بودن آن برعمل دستگاه ایمنی تأثیر منفی دارد [۱۷, ۱۹]. به همین دلیل، رژیم‌های غذایی سرشار از پروتئین، رژیم‌های غذایی سرشار از این اسید آمینه یا مکمل آن غالباً پس از جراحاتی مانند سوختگی تجویز می‌شوند [۱۷]. همچنین، مطالعه‌ها گزارش کردند مکمل آن می‌‌ تواند باعث بهتر شدن سلامتی، کاهش عفونت‌ها و کاهش زمان بستری پس از عمل جراحی شود [۲۰, ۲۱]. علاوه بر این، نشان داده شده است که این اسید آمینه باعث کم شدن هزینه‌ها و نجات جان افرادی که بیماری بسیار بدی داشتند شد [۲۲, ۲۳]. مطالعه‌های دیگر نشان دادند مکمل‌ آن می‌ تواند باعث بهتر شدن عمل دستگاه ایمنی حیواناتی که عفونت باکتریایی یا ویروسی داشتند، شود [۱۹, ۲۴]. با وجود این، پژوهش‌ها از مزایای این اسید آمینه در افراد سالم بزرگسال حمایت نمی‌کنند و نیازهای آنها به این اسید آمینه می‌تواند با یک رژیم غذایی و تولید طبیعی آن توسط بدن تأمین شود [۲۵].

مزایای این اسید آمینه بر دستگاه ایمنی به نقش آن در سلامتی روده مرتبط است. در بدن انسان، روده‌ها بزرگترین بخش دستگاه ایمنی محسوب می‌شوند. به دلیل اینکه بسیاری از سلول‌های روده عملکرد ایمنی دارند و اینکه تریلیون‌ها باکتری در روده شما زندگی می‌کند و بر سلامتی شما تأثیر می‌گذارند [۲۶]. گلوتامین منبع انرژی مهمی برای سلول‌های ایمنی و روده است [۹, ۱۴]. همچنین، گلوتامین به حفظ سد بین درون روده شما و دیگر قسمت‌های بدن کمک می‌کند و بنابراین از شما در برابر نشت محتویات روده به بیرون محافظت می‌کند [۶, ۲۷]. این اتفاق از نشت باکتری‌های مضر یا سموم گذرنده از روده شما به دیگر قسمت‌های بدنتان جلوگیری می‌کند [۲۸]. به علاوه، این اسید آمینه برای رشد طبیعی و حفظ سلول‌های روده مفید است [۶, ۲۷]. به دلیل نقش عمده روده‌ها در دستگاه ایمنی، گلوتامین می‌تواند سلامتی عمومی شما را با حمایت از سلول‌های روده‌ای تسهیل کند [۱۹, ۲۶].

به دلیل نقش آن در ساخت پروتئین، برخی پژوهشگران این فرضیه را آزمایش کردند که آیا مصرف آن به صورت مکمل باعث افزایش توده عضلانی یا بهبود فعالیت ورزشی می‌شود یا خیر؟ در مطالعه‌ای ۶ هفته‌ای، در کنار تمرین مقاومتی (تمرین با وزنه) به ۳۱ نفر گلوتامین یا دارونما داده شد [۲۹]. در انتهای مطالعه، توده عضلانی و قدرت هر دو گروه افزایش یافت و هیچ تفاوتی بین آنها مشاهده نشد. مطالعه‌های دیگر نیز هیچ آثاری بر توده عضلانی یا قدرت گزارش نکردند [۳۰, ۳۱]. با وجود این، برخی پژوهشگران گزارش کردند مکمل آن می‌تواند درد عضلانی را کاهش دهد و ریکاوری را پس از فعالیت ورزشی شدید بهتر کند [۳۲]. مطالعه‌ای معلوم کرد گلوتامین یا گلوتامین به همراه کربوهیدرات به کاهش مارکرهای خستگی موجود درخون در حین دو ساعت دویدن کمک کرد [۳۳]. همچنین این ماده برای افزایش عملکرد ایمنی ورزشکاران استفاده می‌شود، اما نتایج در این رابطه متناقض است [۳۴, ۳۵, ۳۶]. پژوهش‌های دیگر نشان دادند افزودن گلوتامین به کربوهیدرات‌ها و برخی اسیدهای آمینه دیگر باعث افزایش بازیافت ذخایر کربوهیدراتی (گلیکوژن) عضلات نشد [۳۷]. در پایان باید گفت، مدرکی دال بر این وجود ندارد که مکمل آن باعث افزایش عضله یا قدرت می‌شود. گفتن این نکته خالی از لطف نیست که بسیاری از وزشکاران در رژیم غذایی خود پروتئین زیادی دریافت می‌‌کنند، که این بدین معنی است که حتی بدون مصرف مکمل، آنها گلوتامین زیادی مصرف می‌کنند [۳۸].

از آنجایی که گلوتامین یک اسیدآمینه است که به صورت طبیعی در بدن تولید می‌شود و در بسیاری از غذاها نیز وجود دارد، هیچ نگرانی درباره آثار مضر آن در مقادیر طبیعی وجود ندارد. برآورد شده است یک رژیم غذایی معمولی حاوی ۳ تا ۶ گرم گلوتامین در روز است، هرچند این میزان به مقدار و نوع غذای مصرفی بستگی دارد [۱۰]. مطالعه هایی که به بررسی تأثیر آن پرداختند از دوزهای مختلفی (از ۵ گرم تا ۴۵ گرم در روز و برای ۶  هفته) استفاده کرده اند [۲۹]. هر چند هیچ آثار جانبی مخربی با مصرف این دوز بالا (۴۵ گرم در روز) مشاهده نشد، اما این مطالعه یک ایراد داشت و آن هم این بود که مارکرهای خونی را اندازه نگرفتند. مطالعه‌های دیگر بیان کردند که مصرف کوتاه مدت گلوتامین تا ۱۴ گرم در روز هیچ آثار مخربی ندارد [۳۹]. به طور کلی، اعتقاد بر این است که استفاده کوتاه مدت از مکمل گلوتامین احتمالاً ایمن است. اما برخی پژوهشگران از مصرف طولانی مدت آن ابراز نگرانی کرده‌اند [۲۵]. افزودن این اسید آمینه به یک رژیم غذایی معمولی می‌تواند باعث تغییرات مختلفی در روند جذب اسیدهای آمینه توسط بدن شود. با وجود این، آثار طولانی مدت این تغییرات معلوم نیست [۲۵]. بنابراین، در رابطه با مصرف بلند مدت مکمل آن به مطالعات بیشتری نیاز است، مخصوصاً در دوزهای بالا. اگر یک رژیم غذایی متشکل از محصولات گیاهی دارید که محتوای گلوتامینی کمی است، می‌توانید مکمل آن مصرف کنید تا مقدار کافی به بدنتان برسد. اگر قصد مصرف مکمل را دارید، دوز ۵ گرم در روز به نظر دوزی است که می‌توانید در ابتدا با آن شروع کنید.