سلب مسئولیت پزشکی
این راهنما یک سند سلامت عمومی برای بزرگسالان ۱۸ ساله و بالاتر است و صرفا هدف آموزشی دارد. مطالب آن توصیه پزشکی محسوب نمیشود. پیش از شروع هر برنامه مرتبط با ورزش، تغذیه یا مصرف مکمل، یا در صورت داشتن هرگونه پرسش درباره سلامت خود، با پزشک یا متخصص سلامت مشورت کنید.
این راهنما بر پایه مطالعات علمی تهیه شده است، اما نتایج در افراد مختلف متفاوت خواهد بود. اگر فعالیتی انجام دهید یا محصولی را که در این راهنما نام برده شده مصرف کنید، این کار را با اختیار خود انجام میدهید و آگاهانه خطرهای آن را میپذیرید. اگرچه تداخلهای مهم شناختهشده را ذکر میکنیم، هر مکمل ممکن است با مکملهای دیگر، غذاها، داروها یا برخی وضعیتهای پزشکی تداخل داشته باشد.
آقای بدنساز مسئولیتی در قبال اقداماتی که پس از مطالعه این مطالب انجام میشوند یا مصرف نادرست مکملها نمیپذیرد. حتی با مصرف دوز صحیح نیز نمیتوان تضمین کرد که عوارض پیشبینینشده رخ ندهند. هیچ آزمایش، محصول، روش، دیدگاه یا اطلاعات مشخصی که در منبع اصلی آمده، از سوی آقای بدنساز تایید یا توصیه نمیشود و اتکا به این اطلاعات کاملا بر عهده خواننده است.
روش استفاده از راهنما
تیم آقای بدنساز از تابستان سال ۱۴۰۰ پژوهشهای تغذیه و مکملها را منتشر میکند. این راهنما دو هدف دارد: کمک به انتخاب مکمل مناسب بر اساس شواهد علمی و کمک به ترکیب مکملها بهشکلی همافزا. در این راستا، مکملها را با توجه به شواهد علمی موجود، به چهار دستهی زیر دستهبندی کردهایم.
مکملهای اصلی: پشتوانه پژوهشی کافی، اثرهای قابل اتکا و نگرانیهای ایمنی شناختهشده اندکی دارند.
مکملهای ثانویه: دستکم در یکی از سه زمینه قدرت شواهد، اندازه اثر یا ایمنی محدودیت دارند. ممکن است شواهد زیادی داشته باشند اما اثرشان کوچک باشد، یا اثر بزرگی نشان دهند ولی شواهد هنوز کافی نباشد. گاهی نیز نگرانی ایمنی مهمی دارند. این گزینهها برای همه مناسب نیستند.
مکملهای امیدوارکننده: هنوز شواهد کافی برای اطمینان از اثر ندارند، اما یافتههای اولیه مثبتاند. ممکن است موثر باشند یا فقط هزینه اضافی ایجاد کنند؛ پیش از افزودن آنها به برنامه باید با احتیاط تصمیم گرفت.
مکملهای اثباتنشده: شواهد کافی حتی برای برآورد قابل اتکای اثربخشی ندارند و در حال حاضر گزینه مناسبی برای برنامه مکمل نیستند.
مکملهای توصیهنشده: بالقوه خطرناک یا بیاثرند. در بهترین حالت اتلاف هزینه و در بدترین حالت زیانآور خواهند بود.
سپس به بخش پرسشهای متداول میرسیم؛ بخشی که در آن به پرسشهای رایجی میپردازیم که ممکن است هنگام انتخاب و ترکیب مکملها برایتان پیش بیاید. با استفاده از تمام این اطلاعات، باید بتوانید ترکیب مکملی را که بیشترین تناسب را با هدف شما دارد، شناسایی و آماده کنید.
مقدمه
در این راهنما دو جنبه از سلامت جنسی بررسی میشود: میل جنسی، یعنی تمایل کلی به رابطه جنسی، و برانگیختگی، یعنی فعالشدن میل جنسی و نشانههای جسمانی آن مانند نعوظ و روانسازی واژن.
میل جنسی
میل جنسی همان تمایل فرد به رابطه جنسی است. میل کم همیشه مشکل محسوب نمیشود؛ بعضی افراد از آن ناراحت نیستند. اما برای برخی دیگر میتواند عزتنفس را کاهش دهد، ناراحتی ایجاد کند یا در رابطهای که میل دو طرف بسیار متفاوت است باعث اصطکاک شود. میل جنسی بیشفعال نیز ممکن است مشکلساز باشد، اما موضوع این راهنما نیست.
اگر میل کم باعث ناراحتی بالینی قابلتوجه شود، ممکن است بهعنوان اختلال کاهش میل جنسی یا HSDD طبقهبندی شود.
میل جنسی کم از HSDD کامل شایعتر است. در یکی از پژوهشهای شاخص، ۳۷٫۷٪ زنان میل کم را گزارش کردند و برآورد شیوع HSDD در زنان حدود ۷٪ تا ۱۲٪ بود. این اختلال در دهههای پس از یائسگی، یعنی ۴۵ تا ۶۵ سالگی، از سالمندان بالای ۶۵ سال شایعتر گزارش شده است؛ احتمالاً چون سالمندانی که میل کمی دارند، کمتر بهدلیل آن ناراحتی بالینی قابلتوجه تجربه میکنند.(۶)
وضعیت در مردان روشنتر نیست. اگرچه گزارش میل کم رایج است، ناراحتی و مشکلات بینفردی به اندازه کافی ارزیابی نشدهاند و برآورد شیوع HSDD دشوار است.(۷) برآوردها در مردان از کمتر از ۳٪ تا حدود ۱۵٪ متفاوت بودهاند.(۸)(۹)
در هر دو جنس، کمگزارشکردن نیز ممکن است رخ دهد. همچنین ممکن است فرد از میل کم آسیب ببیند، اما شدت ناراحتی او برای تشخیص HSDD کافی نباشد.
عوامل بیرونی
HSDD میتواند حاصل ترکیبی از عوامل فیزیولوژیک، روانشناختی و اجتماعی باشد. جنبههای مختلف زندگی و سلامت پیوسته بر یکدیگر اثر میگذارند.
حدود ۳۴٪ تا ۴۰٪ زنان مبتلا به افسردگی، HSDD نیز دارند.(۱۰)(۱۱) ممکن است HSDD به افسردگی منجر شود یا افسردگی میل را کاهش دهد و احتمالاً هر دو مسیر رخ میدهند. مشکلات رابطه علت اصلی همه موارد نیستند، زیرا فقط اقلیتی از افراد مبتلا به هر دو وضعیت، مشکل رابطه را گزارش کردهاند.
افسردگی میتواند میل جنسی را کاهش دهد، چون انگیزه و تمایل عمومی فرد را کم میکند. کاهش میل همچنین عارضه شایع بعضی داروهای ضدافسردگی است،(۳)(۵) اما این داروها همه موارد میل کم در افراد افسرده را توضیح نمیدهند.
بسیاری از افراد مبتلا به HSDD همزمان خستگی دارند و گاهی خستگی را علت مشکل میدانند.(۱۲)(۱۳)(۱۴)(۱۵) استرس و اضطراب نیز از دلایل گزارششدهاند.(۱۳)(۱۴)(۱۶) بیخوابی از ویژگیهای رایج افسردگی است، ممکن است از اضطراب ناشی شود و خود به خستگی منجر میشود.(۱۷)
فردی که همراه میل کم، افسردگی، خستگی، اضطراب، بیخوابی یا استرس دارد، بهتر است ابتدا همین مشکلات را بررسی کند؛ شاید همین اقدام برای بهبود میل کافی باشد. از سوی دیگر، بهترشدن میل جنسی نیز ممکن است حال عمومی را بهبود دهد و افسردگی، خستگی، اضطراب، بیخوابی یا استرس را کاهش دهد.
این وضعیت بیشتر از یک مسئله «مرغ یا تخممرغ»، یک چرخه معیوب یا مطلوب است. افسردگی و HSDD میتوانند یکدیگر را تقویت کنند؛ همانطور که بهبود یکی از آنها ممکن است به بهبود دیگری کمک کند.
احتیاط: خودتشخیصی نکنید. کاهش میل میتواند علتهای گوناگون پزشکی، دارویی، روانی یا ارتباطی داشته باشد و ارزیابی متخصص ممکن است ضروری باشد.
برانگیختگی
در کنار میل کم، یکی دیگر از اختلالهای مهم جنسی دشواری در ایجاد یا حفظ برانگیختگی است. برانگیختگی هم تحریک میل و هم تغییرات جسمانی همراه آن را شامل میشود؛ مانند نعوظ آلت، روانسازی واژن، حساسیت اندام تناسلی و پدیدههای دیگر.
در زنان و مردان، افزایش جریان خون اندامهای جنسی از مؤلفههای اصلی برانگیختگی است. این جریان خون با نیتریکاکسید یا NO تنظیم میشود؛ پیامرسانی شیمیایی که رگها را گشاد میکند.(۱۸)(۱۹) سیلدنافیل یا ویاگرا پیامرسانی NO را تقویت میکند،(۲۰) اما مستقیماً بر نیتریکاکسید سنتاز یا NOS، آنزیم سازنده NO، اثر نمیگذارد.
فعالیت NOS ممکن است بهوسیله ترکیبات گیاهی مختلف تقویت شود.(۲۱) بدن همچنین از نیترات غذایی یا اسیدآمینه آرژینین، NO میسازد. بنابراین بعضی غذاها و مکملها ممکن است به نعوظ و جریان خون کلیتوریس و واژن کمک کنند.(۱۹)
بااینحال، استروژن و تستوسترون در تولید NO در اندام تناسلی نقش دارند.(۱۹)(۲۲) اگر علت اصلی هورمونی باشد، غذاها و مکملهای افزایشدهنده NO الزاماً مشکل را حل نمیکنند. گاهی مسیر درمان باید از علت ریشهایتری مانند چاقی یا مقاومت به انسولین آغاز شود.(۲۳) اگر نقطه شروع روشن نیست، با متخصص غدد مشورت کنید.
شرایط هر فرد منحصربهفرد است. هدف این راهنما کمک به انتخاب آگاهانه و بهبود سلامت جنسی و عمومی است.
پژوهشگر: Wyatt Brown
ترکیبها
در این بخش مکملها در ترکیبهای همافزا قرار میگیرند. سادهترین روش، انتخاب ترکیبی است که بیشترین تطابق را با وضعیت، نیازها و هدف اصلی شما دارد.
نکتهای درباره کیفیت مکمل
هنگام انتخاب محصول، بررسی دقیق سازنده ضروری است. برچسب بعضی مکملها دقیق نیست و ممکن است مقدار ماده مؤثر کمتر یا بیشتر از مقدار اعلامشده باشد یا ترکیبات اعلامنشده داشته باشند. آلودگی به فلزات سنگین یا آفتکشها و وجود مواد حساسیتزا نیز ممکن است رخ دهد. مواد غیردارویی محصول را هم بررسی کنید و در صورت امکان محصول دارای آزمون مستقل انتخاب کنید.
ترکیب پایه
در این راهنما مکملی وجود ندارد که همه افراد، مستقل از وضعیت سلامت، به آن نیاز داشته باشند؛ بنابراین ترکیب پایهای تعریف نشده است.
ترکیبهای تخصصی
برای زنان و مردانی که میخواهند میل جنسی را افزایش دهند
صبح همراه صبحانه ۲ تا ۳ گرم ماکا مصرف کنید. اگر پس از یک ماه مشکل برطرف نشد، روزانه ۱۸۰۰ تا ۳۰۰۰ میلیگرم جینسینگ پاناکس اضافه کنید. از مقدار پایینتر شروع کنید و پیش از افزایش چند هفته صبر کنید. اگر مقدار بالاتر پس از چند هفته مزیتی نداشت، به مقدار پایینتر برگردید.
برای زنان مبتلا به اختلال عملکرد جنسی
صبح همراه صبحانه ۲ تا ۳ گرم ماکا مصرف کنید. اگر پس از یک ماه مشکل برطرف نشد، روزانه ۷۵۰ میلیگرم تریبولوس ترستریس را در سه وعده ۲۵۰ میلیگرمی اضافه کنید.
برای مردان مبتلا به اختلال نعوظ درماننشده ناشی از اختلال جریان خون
ابتدا مطمئن شوید سطح فعالیت شما با سلامت قلبوعروق سازگار است. مؤسسه ملی سلامت آمریکا و سازمانهای دیگر برای فعالیت بدنی راهنماهای مفیدی دارند.
روزانه ۱۸۰۰ تا ۳۰۰۰ میلیگرم جینسینگ پاناکس مصرف کنید. از مقدار کمتر شروع کنید، چند هفته پیش از افزایش صبر کنید و اگر مقدار بیشتر تغییری ایجاد نکرد، دوباره مقدار کمتر را مصرف کنید.
روزانه ۱۵۰۰ تا ۶۰۰۰ میلیگرم آرژینین مصرف کنید. از مقدار کمتر شروع کنید و چند هفته پیش از افزایش صبر کنید. اگر مقدار بالاتر پس از چند هفته مزیت بیشتری نداشت، به مقدار کمتر برگردید.
اگر ناراحتی گوارشی، سردرد یا خارش رخ داد، مقدار روزانه را به چند وعده با فاصله دستکم چهار ساعت تقسیم کنید. مصرف همراه غذا نیز ممکن است عوارض را کاهش دهد. سیترولین در بدن به آرژینین تبدیل میشود، اما شواهد مستقیم کمتری دارد. اگر آرژینین عارضه گوارشی ایجاد کرد، میتوان سیترولین را با مقدار مشابه آزمایش کرد.
اگر بیخوابی ایجاد شد، آرژینین را صبح مصرف کنید. دهانشویه ضدعفونیکننده ممکن است تبدیل آرژینین به نیتریکاکسید را کاهش دهد؛ بنابراین فاصله زمانی زیادی میان آنها قرار دهید.(۲۴)
کاکائو و سیر با وجود اثباتنشدهبودن، ممکن است گزینههای کمکی باشند.
یوهیمبین ممکن است کمک کند، اما درمان بلندمدت قابل اتکایی نیست و نباید نامحدود مصرف شود. بهتر است با متخصص دارای مجوز مشورت کنید. دوز روزانه ۱۵ تا ۱۸ میلیگرم در سه وعده در بعضی پژوهشها اختلال نعوظ را بهبود داده است. اگر اضطراب، بیخوابی یا هر وضعیت حساس به محرک دارید، یوهیمبین مصرف نکنید. در صورت مصرف، دفعات استفاده را تا حد ممکن محدود کنید.
برای مردان بدون اختلال نعوظ که میخواهند سفتی نعوظ را بهتر کنند
روزانه ۱۵۰۰ تا ۶۰۰۰ میلیگرم آرژینین مصرف کنید. از مقدار پایین شروع کنید و تنها پس از چند هفته مقدار را افزایش دهید. اگر مقدار بالاتر سود بیشتری نداشت، به مقدار قبلی برگردید.
در صورت ناراحتی گوارشی، سردرد یا خارش، مقدار را به وعدههایی با فاصله دستکم چهار ساعت تقسیم کنید یا همراه غذا بخورید. اگر آرژینین ناراحتی گوارشی ایجاد کرد، سیترولین با مقدار مشابه قابلبررسی است. اگر بیخوابی رخ داد، آرژینین را صبح مصرف کنید. آن را با فاصله زیاد از دهانشویه ضدعفونیکننده بخورید.(۲۴)
کاکائو و سیر ممکن است بهعنوان گزینههای کمکی آزمایش شوند، اما اثبات نشدهاند. افزودن روزانه ۱۸۰۰ تا ۳۰۰۰ میلیگرم جینسینگ پاناکس نیز ممکن است مفید باشد؛ از مقدار کمتر شروع کنید.
اگر این اقدامات کافی نبود، استفاده گهگاه از یوهیمبین ممکن است کمک کند، اما به دلیل محرکبودن خطر بیشتری دارد. مقدار بررسیشده ۱۵ تا ۱۸ میلیگرم در روز و تقسیمشده در سه وعده است. افراد مبتلا به اضطراب، بیخوابی یا بیماری تشدیدشونده با محرک نباید آن را مصرف کنند.
مکملهای اصلی
مکملهای اصلی پشتوانه پژوهشی کافی، اثرهای قابل اتکا و نگرانیهای ایمنی شناختهشده اندکی دارند.
چرا در این راهنما مکمل اصلی وجود ندارد؟
پژوهش درباره مکملها برای میل و عملکرد جنسی معمولاً بودجه و توجه زیادی دریافت نمیکند. در نتیجه، درباره هیچکدام اطمینان کافی برای قرارگیری در گروه اصلی وجود ندارد. گزینههای موجود بر اساس بهترین شواهد فعلی رتبهبندی شدهاند.
مکملهای ثانویه
مکملهای ثانویه دستکم در یکی از سه زمینه قدرت شواهد، اندازه اثر یا ایمنی محدودیت دارند. ممکن است شواهد زیادی داشته باشند اما اثرشان کوچک باشد، یا اثر بزرگی نشان دهند ولی شواهد هنوز کافی نباشد. گاهی نیز نگرانی ایمنی مهمی دارند.
تمرین هوازی
چرا تمرین هوازی یک گزینه ثانویه است؟
این راهنماها معمولاً درباره تمرین بحث نمیکنند، اما کمبود پژوهش درباره مکملهای اختلال نعوظ، گنجاندن تمرین را مفید میکند.
اختلال عملکرد اندوتلیال و در نتیجه جریان خون ناکافی از عوامل رایج اختلال نعوظ است. تمرین یکی از قابلاتکاترین راههای بهبود عملکرد اندوتلیال است.(۲۵) بیشتر پژوهشهای اندوتلیال بر عروق کرونر تمرکز دارند، اما انتقال بخشی از این اثرها به عروق مرتبط با نعوظ منطقی است.
در فراتحلیل ۱۱ کارآزمایی تصادفی، تمرین هوازی امتیاز بخش عملکرد نعوظ در شاخص بینالمللی عملکرد نعوظ یا IIEF-EF را بهطور متوسط ۲٫۸ امتیاز بهتر کرد؛ فاصله اطمینان ۹۵٪ برابر ۱٫۷ تا ۳٫۹ بود. این تغییر میتواند از نظر کیفیت زندگی معنادار باشد.(۲۶)
ناهمگونی پژوهشها متوسط بود؛ یعنی اندازه اثرها تفاوت قابلتوجهی داشتند. شدت اولیه اختلال یا نوع مداخله میتواند این تفاوت را توضیح دهد. بیشتر نتایج، حتی زمانی که از نظر آماری معنادار نبودند، به نفع گروه تمرین بودند. بااینحال، بیشتر پژوهشها خطر سوگیری پایینی نداشتند. کورسازی کامل در پژوهش تمرین ممکن نیست و پیامد IIEF نیز خودگزارشی است.
در بعضی پژوهشها، گروه تمرین اطلاعات تغذیهای بیشتری از گروه کنترل دریافت کرد و این موضوع ممکن است بخشی از اثر را توضیح دهد. بااینحال، بیشتر پژوهشها مستقل از تغییر رژیم سودی گزارش کردند.
با وجود محدودیتها، سود تمرین هوازی برای عملکرد نعوظ محتمل است، اما نباید انتظار داشت بهتنهایی تغییری اساسی ایجاد کند؛ بنابراین فعلاً گزینه ثانویه است.
هشدارهای تمرین هوازی
خطر تمرین کاملاً به شرایط فرد بستگی دارد. فردی که بیماری مزمن یا وضعیتی دارد که ورزش را خطرناک میکند، باید پیش از تغییر سطح فعالیت با پزشک مشورت کند.
روش انجام تمرین هوازی
به دلیل کیفیت پایین بعضی پژوهشها و متغیرهای مداخلهگر، تعیین نوع و مقدار ایدئال دشوار است. میتوان توصیههای شناختهشده سلامت قلبوعروق را مبنا قرار داد.
بر اساس توصیه مؤسسه ملی سلامت آمریکا، هر مقدار فعالیت از بیتحرکی بهتر است و افراد غیرفعال باید بهتدریج فعالیت را افزایش دهند. حتی ۶۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته میتواند سودمند باشد.
برای فواید عمده، دستکم ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط یا ۷۵ دقیقه فعالیت شدید در هفته، یا ترکیبی از هر دو، انجام دهید. بهطور تقریبی، دو دقیقه فعالیت متوسط معادل یک دقیقه فعالیت شدید است.
برای سود بیشتر، میتوان به ۳۰۰ دقیقه فعالیت متوسط یا ۱۵۰ دقیقه فعالیت شدید در هفته رسید. فعالیت را در طول هفته پخش کنید و حداقل دو روز تمرین تقویت عضلات اصلی بدن انجام دهید. وزنهزدن، کشهای مقاومتی، درازونشست، شنا، یوگا و باغبانی سنگین نمونههایی از این فعالیتها هستند.
جینسینگ پاناکس
چرا جینسینگ پاناکس یک گزینه ثانویه است؟
جینسینگ پاناکس یا جینسینگ کرهای گیاهی با کاربرد سنتی در چین و کره برای افزایش سرزندگی و حال عمومی است.(۲۷) گونههای دیگری مانند جینسینگ آمریکایی و جینسینگ چینی نیز در سرده Panax وجود دارند.
توجه به این گیاه برای میل و عملکرد جنسی از جینسنوزیدهای آن ناشی میشود که اثرهای زیستی گوناگونی دارند.(۲۸) جینسینگ پاناکس ممکن است تولید نیتریکاکسید را افزایش دهد(۲۹) و عملکرد نعوظ را بهتر کند.(۳۰)
مجموع پژوهشها در مردان مبتلا به اختلال نعوظ نشان میدهد این گیاه از دارونما مؤثرتر است.(۳۱) یک فراتحلیل کارآزماییهای تصادفی در سال ۲۰۲۲، بر پایه سه مطالعه، بهبود اندک عملکرد نعوظ را گزارش کرد.(۳۲) در همان بررسی، توانایی انجام رابطه بر پایه شش مطالعه و گزارش شرکتکننده یا شریک او اندکی بهتر شد.
شواهد محدود، بهبود برخی شاخصهای اسپرم در مردان نابارور را نیز مطرح میکنند.(۳۳)
در زنان پیش و پس از یائسگی، چند کارآزمایی تصادفی اثری بر عملکرد کلی جنسی پیدا نکردند،(۳۴)(۳۵)(۳۶) اما ممکن است میل و برانگیختگی افزایش یابد.(۳۵)
در حال حاضر جینسینگ پاناکس برای بهبود نعوظ مردان مبتلا به اختلال نعوظ یک گزینه ثانویه است. در زنان میتواند گزینهای امیدوارکننده برای میل و برانگیختگی باشد. برای تعیین قطعیت و اهمیت بالینی اثر به پژوهش بیشتری نیاز است.
هشدارهای جینسینگ پاناکس
برای جزئیات، بخش ایمنی جینسینگ پاناکس را ببینید.
روش مصرف جینسینگ پاناکس
در پژوهشهای بهبود اختلال نعوظ، میل یا برانگیختگی، روزانه ۱۸۰۰ تا ۳۰۰۰ میلیگرم مصرف شده است.
ماکا
چرا ماکا یک گزینه ثانویه است؟
ماکا با نام علمی *Lepidium meyenii* گیاهی از خانواده شببویان و بومی آند مرکزی پرو است.
این گیاه بهطور سنتی برای افزایش باروری و بهعنوان محرک جنسی استفاده شده است. پژوهشهای حیوانی، از جوندگان تا قوچ، بهبود بعضی شاخصهای عملکرد جنسی و کیفیت اسپرم را نشان دادهاند.(۴۴)(۴۵) آلکالوئیدها، گلوکوزینولاتها، میینینها و تاننها ممکن است در این اثرها نقش داشته باشند.(۴۵)
چند مطالعه انسانی نشان دادهاند ماکا ممکن است میل جنسی زنان و مردان بدون بیماری مشخص را افزایش دهد.(۴۶)(۴۷)(۴۸)(۴۹)
در زنان یائسه، یک پژوهش کاهش مشکلات جنسی را گزارش کرد.(۵۰) در زنان پیش یا پس از یائسگی مبتلا به اختلال جنسی ناشی از داروی ضدافسردگی، تغییر متوسط عملکرد جنسی طی ۱۲ هفته با دارونما تفاوت معناداری نداشت.(۵۱)
نتایج نعوظ متناقض اما متمایل به سود است. از دو مطالعه مردان با اختلال نعوظ خفیف تا متوسط، یکی بهبود و دیگری نبود اثر را گزارش کرد.(۵۲) مطالعه مثبت روزانه ۲٫۴ گرم و مطالعه منفی ۱٫۲ گرم ماکا استفاده کرده بود. در پژوهشی دیگر، حدود ۵ گرم در روز در مردان دارای علائم تستوسترون پایین، علائم کلی و عملکرد نعوظ را بهتر کرد.(۵۳)
در مجموع، ماکا برای میل و عملکرد جنسی امیدوارکننده است، اما شواهد محکمی برای اثر بزرگ در یک جمعیت مشخص وجود ندارد. فقط برای افزایش میل، شواهد کافی برای قرارگیری مرزی در گروه ثانویه وجود دارد.
هشدارهای ماکا
برای جزئیات، بخش ایمنی ماکا را ببینید.
روش مصرف ماکا
پژوهشهایی که افزایش میل را گزارش کردهاند از روزانه ۲ تا ۳ گرم استفاده کردهاند. برای این هدف تفاوت قابلتوجهی میان ماکای قرمز، سیاه و زرد دیده نشده است.
آرژینین
چرا آرژینین یک گزینه ثانویه است؟
آرژینین اسیدآمینهای است که بدن برای تولید نیتریکاکسید از آن استفاده میکند. نیتریکاکسید با شلکردن عضله صاف دیواره عروق، رگها را گشاد و جریان خون را افزایش میدهد. چون NO در نعوظ نقش کلیدی دارد(۶۲) و شواهد محدود، آرژینین خون پایینتر را در مردان با اختلال نعوظ شدید نشان دادهاند،(۶۳) آرژینین عمدتاً برای این مشکل بررسی شده است.
فراتحلیل ۱۰ کارآزمایی تصادفی در سال ۲۰۱۹ نشان داد آرژینین در مردان با اختلال نعوظ خفیف تا متوسط، عملکرد نعوظ، رضایت از رابطه و عملکرد ارگاسمی را بهتر میکند.(۶۴) بیشتر مطالعات، آرژینین را همراه موادی مانند پیکنوژنول یا یوهیمبین داده بودند و این یک محدودیت است. بااینحال، کارآزماییهای جدیدتر نیز بهبود نعوظ را گزارش کردهاند.(۶۵)(۶۶)
قویترین اثر زمانی گزارش شده که آرژینین همراه مهارکننده فسفودیاستراز نوع ۵ یا PDE5I، درمان خط اول اختلال نعوظ، مصرف شده است. فراتحلیل سال ۲۰۲۱ نشان داد ترکیب آرژینین و PDE5I از PDE5I تنها مؤثرتر است.(۶۷)
بر پایه مقدار، کیفیت و اندازه اثر شواهد، آرژینین برای مردان مبتلا به اختلال نعوظ یک گزینه ثانویه است.
هشدارهای آرژینین
برای جزئیات، بخش ایمنی آرژینین را ببینید.
روش مصرف آرژینین
پژوهشها معمولاً روزانه ۱۵۰۰ تا ۶۰۰۰ میلیگرم استفاده کردهاند.(۶۴) مشخص نیست مقدار بیشتر مؤثرتر باشد.
اگر سردرد یا خارش رخ داد، مقدار روزانه را به چند وعده با فاصله دستکم چهار ساعت تقسیم کنید. مصرف همراه غذا نیز ممکن است عارضه را کاهش دهد. در صورت بیخوابی، آرژینین را صبح مصرف کنید. دهانشویه ضدعفونیکننده ممکن است تبدیل آرژینین به NO را کاهش دهد؛ بنابراین میان مصرف آنها فاصله بیندازید.(۲۴)
یوهیمبین
چرا یوهیمبین یک گزینه ثانویه است؟
یوهیمبین آلکالوئیدی طبیعی در درخت *Pausinystalia yohimbe* و گیاه *Rauwolfia serpentina* و آنتاگونیست انتخابی گیرنده آلفا-۲ آدرنرژیک است.
با غیرفعالکردن گیرندههایی که آزادسازی نورآدرنالین را مهار میکنند، نورآدرنالین خون افزایش مییابد. این فرایند انقباض عضله صاف آلت را مهار و شلشدن وابسته به نیتریکاکسید را تقویت میکند و ممکن است نعوظ را آسانتر کند.(۸۷)
فراتحلیل پنج کارآزمایی تصادفی در سال ۲۰۲۱ نشان داد یوهیمبین میتواند اختلال نعوظ و عملکرد جنسی را بهتر کند.(۸۸) احتمال بهبود اختلال نعوظ با آن ۱۰۸٪ بیشتر از دارونما گزارش شد.
در فراتحلیلی قدیمیتر، ۳۴٪ تا ۷۳٪ شرکتکنندگان بهبود داشتند.(۸۹) تفاوت نوع اختلال نعوظ، سن و عوامل دیگر احتمالاً بخشی از تغییر پاسخ را توضیح میدهد.
شواهد برای دستهبندی یوهیمبین بهعنوان گزینه ثانویه کافیاند، اما سازوکار آن میتواند در افراد حساس عوارضی مانند اضطراب ایجاد کند و احتیاط ضروری است.(۹۰)(۹۱)
هشدارهای یوهیمبین
برای جزئیات، بخش ایمنی یوهیمبین را ببینید.
روش مصرف یوهیمبین
در پژوهشها معمولاً سه وعده ۵ تا ۶ میلیگرمی در روز، در مجموع ۱۵ تا ۱۸ میلیگرم، مصرف شده است.
مکملهای امیدوارکننده
مکملهای امیدوارکننده هنوز شواهد کافی برای اطمینان از اثر ندارند، اما یافتههای اولیه مثبتاند. ممکن است مؤثر باشند یا فقط هزینه اضافی ایجاد کنند.
سیترولین
چرا سیترولین یک گزینه امیدوارکننده است؟
سیترولین یکی از سه اسیدآمینه چرخه اوره در کنار آرژینین و اورنیتین است. مصرف آن آرژینین خون را افزایش میدهد و آرژینین برای تولید نیتریکاکسید و گشادشدن رگها استفاده میشود.
چون NO در نعوظ نقش کلیدی دارد(۶۲) و در مردان با اختلال نعوظ شدید، سیترولین و آرژینین خون ممکن است کمتر باشند،(۶۳) سیترولین برای بهبود نعوظ مورد توجه است.
مطالعات جوندگان بهبود نعوظ را نشان دادهاند،(۹۹)(۱۰۰) اما شواهد انسانی کم است. در یک مطالعه متقاطع غیرتصادفی، ۲۴ مرد با اختلال نعوظ خفیف یک ماه دارونما و سپس یک ماه روزانه ۱٫۵ گرم سیترولین مصرف کردند. سفتی گزارششده نعوظ بهتر شد.(۱۰۱)
اگرچه فقط یک مطالعه مستقیم وجود دارد، سازوکار افزایش NO با آرژینین مشترک است و آرژینین در چند پژوهش مؤثر بوده است. سیترولین همچنین ممکن است آرژینین خون و تولید NO را بهتر از خود آرژینین افزایش دهد.(۶۸) فعلاً گزینهای امیدوارکننده است و برای مقایسه مستقیم با آرژینین به پژوهش بیشتری نیاز دارد.
هشدارهای سیترولین
برای جزئیات، بخش ایمنی سیترولین را ببینید.
روش مصرف سیترولین
در تنها مطالعه مستقیم، روزانه ۱٫۵ گرم در دو وعده ۷۵۰ میلیگرمی مصرف شد. روزانه ۳ تا ۶ گرم در پژوهشهای فشار و جریان خون مؤثر بوده، اما مقدار بهینه برای نعوظ مشخص نیست.
تونگات علی
چرا تونگات علی یک گزینه امیدوارکننده است؟
*Eurycoma longifolia* یا تونگات علی گیاهی از جنوبشرقی آسیاست که بهطور سنتی برای افزایش میل و تستوسترون مردان استفاده میشود. فراتحلیل چند کارآزمایی تصادفی نشان داده است که میتواند تستوسترون کل را در مردان با تستوسترون پایین یا طبیعی افزایش دهد.(۱۰۶)
این اثرها به ترکیباتی مانند کواسینوئیدها، از جمله یوریکومانون، آلکالوئیدهای کانتین-۶-اون و مشتقات اسکوالن نسبت داده میشوند که در ریشه متمرکزند.(۱۰۷)
شواهد محدود بهبود برخی شاخصهای سلامت جنسی مردان را مطرح میکنند.(۱۰۸) در یک کارآزمایی ۱۲ هفتهای روی مردان سالم ۳۰ تا ۵۵ سال، روزانه ۳۰۰ میلیگرم، نعوظ و میل را بهتر کرد.(۱۰۹) در پژوهشی دیگر روی مردان سالم ۴۰ تا ۶۵ سال، روزانه ۲۰۰ میلیگرم تونگات علی همراه ۱۰۰ میلیگرم *Polygonum minus* بعضی، اما نه همه، شاخصهای نعوظ را بهتر کرد.(۱۱۰)
شواهد فعلی افزایش تستوسترون و بهبود بعضی جنبههای عملکرد جنسی مردان را مطرح میکنند، اما برای اطمینان از ثبات و اندازه اثر به کارآزماییهای باکیفیت بیشتری نیاز است.
هشدارهای تونگات علی
برای جزئیات، بخش ایمنی تونگات علی را ببینید.
روش مصرف تونگات علی
در مطالعات، عصاره محلول در آب با مقدار روزانه ۱۰۰ تا ۶۰۰ میلیگرم مصرف شده است. مشخص نیست مقدار بیشتر بهتر باشد یا مقدار بهینه برای افزایش تستوسترون و بهبود نعوظ متفاوت باشد.
شنبلیله
چرا شنبلیله یک گزینه امیدوارکننده است؟
شنبلیله با نام علمی *Trigonella foenum-graecum* از خانواده باقلاییان است و کاربرد غذایی و دارویی دارد.(۱۱۷) این گیاه از قدیمیترین گیاهان دارویی در آیورودا و طب سنتی چین است.
فلاونوئیدها، اسیدهای فنولیک، آلکالوئیدها و بهویژه ساپونینهای استروئیدی آن ممکن است استرس اکسیداتیو و التهاب را کاهش دهند(۱۱۷) و سطح هورمونهای جنسی را تغییر دهند.(۱۱۸)(۱۱۹)
شنبلیله ممکن است با افزایش تستوسترون، احتمالاً از راه مهار آروماتاز، میل و عملکرد جنسی مردان را بهتر کند.(۱۲۰)(۱۲۱) در زنان نیز افزایش استرادیول ممکن است نقش داشته باشد.(۱۱۸)(۱۲۲)(۱۲۳)(۱۲۴)
دو کارآزمایی تصادفی، بهبود عملکرد کلی، برانگیختگی و میل را در مردان میانسال با میانگین سنی ۴۱ تا ۵۶ سال گزارش کردند.(۱۲۵)(۱۲۶)
در زنان حوالی یائسگی یا پس از آن، کاهش مشکلات جنسی،(۱۲۷) افزایش اندک علاقه جنسی و کاهش خشکی واژن گزارش شده است.(۱۲۲)(۱۲۳)(۱۲۴) در زنان پیش از یائسگی نیز یک پژوهش بهبود عملکرد کلی، برانگیختگی و میل را گزارش کرد.(۱۱۸)
شنبلیله فعلاً گزینهای امیدوارکننده است و برای افزایش قطعیت به کارآزماییهای بیشتری نیاز دارد.
هشدارهای شنبلیله
برای جزئیات، بخش ایمنی شنبلیله را ببینید.
روش مصرف شنبلیله
محصولی انتخاب کنید که برای ۳۰۰ میلیگرم ساپونین استاندارد شده باشد. برای عصاره اختصاصی Testofen، مقدار هدف ۶۰۰ میلیگرم است.
تریبولوس ترستریس
چرا تریبولوس ترستریس یک گزینه امیدوارکننده است؟
تریبولوس ترستریس یا TT گیاهی از خانواده اسپندیان است که در طب سنتی چین، آیورودا و جنوبشرقی اروپا برای ناباروری، اختلال نعوظ و میل کم استفاده شده است.(۱۴۴) بیش از ۷۰ ترکیب فعال، از جمله ساپونینهای استروئیدی، آلکالوئیدها، فلاونوئیدها، تاننها و اسیدهای فنولیک در آن شناسایی شدهاند.(۱۴۵)
خاصیت آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی و احتمال افزایش آزادسازی نیتریکاکسید، آن را نامزد بهبود نعوظ میکند.(۱۴۵)(۱۴۶) فراتحلیل سه کارآزمایی تصادفی با مجموع ۲۷۲ شرکتکننده، بهبود اختلال نعوظ را گزارش کرد.(۱۴۷)
در مردان مبتلا به اختلال نعوظ، میل و رضایت کلی از رابطه نیز ممکن است بهتر شود.(۱۴۸) شواهد محدود، بهبود برخی شاخصهای اسپرم در مردان نابارور را مطرح میکنند.(۱۴۹)
افزایش تستوسترون بهعنوان یک سازوکار پیشنهاد شده، اما بهطور ثابت دیده نشده و اهمیت بالینی افزایشهای گزارششده محل بحث است.(۱۵۰)(۱۵۱)
در زنان نیز ساپونینهای استروئیدی ممکن است هورمونها را تغییر دهند.(۱۵۲) چند کارآزمایی در زنان مبتلا به HSDD بهبود بعضی جنبههای عملکرد جنسی را گزارش کردهاند، اما نتایج یکدست نیستند.(۱۵۳)
در مجموع، شواهد برای یک پیامد مشخص در یک جمعیت مشخص هنوز محکم نیست. تریبولوس میتواند برای نعوظ مردان و اختلال جنسی زنان گزینهای امیدوارکننده باشد.
هشدارهای تریبولوس ترستریس
برای جزئیات، بخش ایمنی تریبولوس ترستریس را ببینید.
روش مصرف تریبولوس ترستریس
مقدار رایج در پژوهشها روزانه ۷۵۰ میلیگرم و اغلب در سه وعده ۲۵۰ میلیگرمی بوده است.
مکملهای اثباتنشده
مکملهای اثباتنشده شواهد کافی حتی برای برآورد قابل اتکای اثربخشی ندارند و در حال حاضر گزینه مناسبی برای برنامه مکمل نیستند.
کاکائو
چرا کاکائو یک گزینه اثباتنشده است؟
کاکائو از نظر سازوکار زیستی محتمل است، اما شواهد مستقیم ندارد. تولید نیتریکاکسید و جریان خون را افزایش میدهد(۱۵۹) و ممکن است همراه آرژینین اثر همافزا داشته باشد، اما بهبود مستقیم عملکرد جنسی هنوز نشان داده نشده است.
سیر
چرا سیر یک گزینه اثباتنشده است؟
سیر نیز تولید نیتریکاکسید و جریان خون عمومی را افزایش میدهد و ممکن است با آرژینین همافزا باشد.(۱۶۰) بدون شواهد مستقیم از بهبود عملکرد جنسی، فعلاً اثباتنشده است.
علف هرز بز شاخدار
چرا علف هرز بز شاخدار یک گزینه اثباتنشده است؟
این نام به گیاهان سرده *Epimedium*، بهویژه *Epimedium grandiflorum* و *Epimedium sagittatum*، اشاره دارد.(۱۶۱) در طب سنتی چین بهعنوان محرک جنسی و برای اختلال نعوظ استفاده شده است.
از میان بیش از ۲۰۰ ترکیب گیاهی شناساییشده،(۱۶۲) ایکاریین ترکیب فعال اصلی مرتبط با میل و عملکرد جنسی دانسته میشود.
در جوندگان، ایکاریین اختلال نعوظ را بهتر کرده است؛ احتمالاً از طریق افزایش ساخت نیتریکاکسید و جریان خون.(۱۶۳)(۱۶۴)(۱۶۵) شواهد محدود حیوانی افزایش تستوسترون را نیز مطرح میکنند.(۱۶۶)(۱۶۷)
این گیاه یکی از مواد رایج محصولات تبلیغشده برای اختلال نعوظ است،(۱۶۸) اما شواهد مستقیم انسانی برای تأیید اثر وجود ندارد و در گروه اثباتنشده قرار میگیرد.
مکملهای توصیهنشده
مکملهای توصیهنشده بالقوه خطرناک یا بیاثرند. در بهترین حالت اتلاف هزینه و در بدترین حالت زیانآور خواهند بود.
پرسشهای متداول
مکملهای پوششدادهنشده در این راهنما چه میشوند؟
راهنماها مرتب بهروزرسانی میشوند. مکملهای محبوب و گزینههایی که احتمال اثر بیشتری دارند در اولویت ارزیابی قرار میگیرند. نبودن یک مکمل به معنی تأیید یا رد آن نیست.
آیا میتوانم مکمل دیگری به ترکیب اضافه کنم؟
پیش از تغییر، چند هفته ترکیب فعلی را ثابت نگه دارید. با پزشک مشورت و هر گزینه را جداگانه بررسی کنید. تداخل با داروها و مکملهای فعلی و همچنین اثرهای همافزا را در نظر بگیرید. اگر دو مکمل اثر جمعشونده دارند، ممکن است مقدار کمتر هرکدام مناسبتر باشد.
آیا میتوانم مقدار پیشنهادی را تغییر دهم؟
اگر بازهای پیشنهاد شده، در همان بازه بمانید. اگر مقدار دقیق است، بیش از حدود ۱۰٪ از آن فاصله نگیرید. مقدار بیشتر ممکن است بیاثر، معکوس یا خطرناک باشد و مقدار کمتر ممکن است اثری نداشته باشد. شروع با نصف مقدار معمول برای افراد حساس میتواند محتاطانه باشد.
مکملها را چه زمانی مصرف کنم؟
هرجا شواهد اجازه دهد، زمان مصرف در بخش «روش مصرف» آمده است. در بسیاری موارد داده کافی یا یکدست نیست. شروع با نصف مقدار میتواند عوارض روزانه مانند خستگی یا شبانه مانند بیخوابی را آشکار کند.
مکمل را با غذا بخورم یا بدون غذا؟
هرجا ممکن باشد در بخش روش مصرف توضیح داده میشود. غذاهای مختلف میتوانند هضم، جذب و سوختوساز را متفاوت تغییر دهند. برای نمونه، ویتامینهای محلول در چربی A، D، E و K همراه وعدهای کوچک دارای چربی بهتر از وعده بزرگ بدون چربی جذب میشوند.
DRI، RDA، AI و UL چیست؟
DRI سامانه توصیههای تغذیهای مؤسسه پزشکی آمریکاست. RDA کمترین مقداری است که نیاز ۹۷٫۵٪ افراد سالم را پوشش میدهد، نه لزوماً مقدار ایدئال. AI مشابه RDA اما با عدمقطعیت بیشتر است. UL بیشترین مقدار روزانهای است که برای ۹۷٫۵٪ افراد سالم ایمن برآورد میشود.
بهطور کلی رژیم سالم باید دستکم RDA و کمتر از UL هر ماده را فراهم کند، اما استثنا وجود دارد؛ فردی که زیاد عرق میکند به سدیم بیشتری نیاز دارد و مصرفکننده متفورمین ممکن است به B12 بیشتری نیاز داشته باشد.
این مقادیر بر اساس وزن میانه جمعیت محاسبه شدهاند. نیاز فرد سبکتر یا سنگینتر میتواند متفاوت باشد، اما رابطه کاملاً متناسب نیست؛ برای مثال نیاز مغز دو فرد با وزن متفاوت بسیار شبیه است.
زن هستم و میخواهم میل جنسیام بیشتر شود؛ توصیهها چه تغییری میکنند؟
بخش بزرگی از مطالعات میل و رضایت جنسی روی مردان انجام شده است، هرچند ماکا در زنان نیز اثرهایی نشان داده است. برای سایر گیاهان به پژوهش بیشتری نیاز است. اگر گزینهای را آزمایش میکنید، اثرها را یادداشت کنید تا بتوانید سود و عارضه را بهتر تشخیص دهید.
آیا پروتئین سویا برای مردان مضر است؟
سویا ایزوفلاون دارد؛ نوعی فیتواستروژن با شباهت ساختاری به استرادیول. دو گزارش موردی، دریافت حدود ۳۶۰ میلیگرم ایزوفلاون سویا در روز برای ۶ تا ۱۲ ماه را با ژنیکوماستی، هیپوگنادیسم، کاهش میل و اختلال نعوظ مرتبط کردهاند.
در مقابل، فراتحلیل ۱۵ کارآزمایی تصادفی نشان داد روزانه ۶۰ تا ۲۴۰ میلیگرم ایزوفلاون یا ۱۰ تا ۷۰ گرم پروتئین سویا، تستوسترون کل یا آزاد مردان را بهطور قابلتوجه تغییر نمیدهد. بنابراین چند پیمانه پودر پروتئین سویا احتمالاً اثر استروژنی ندارد. برای مصرف بیشتر، کنسانتره یا ایزوله تولیدشده با شستوشوی الکلی، ایزوفلاون بسیار کمتری دارد.(۱۷۵)
مقدار ایزوفلاون محصولات بر اساس نوع دانه، شرایط رشد و نگهداری و روش فراوری متفاوت است.(۱۷۶)
آیا الکل بر میل جنسی اثر دارد؟
بله. مقدار کم ممکن است بازداری را کاهش و میل را موقتاً بیشتر کند، اما مصرف زیاد حاد یا مزمن میتواند باعث کاهش میل و شدت ارگاسم در زنان و مردان، اختلال نعوظ و احتمالاً کاهش تولید تستوسترون در مردان شود.
آیا رژیم غذایی بر میل جنسی اثر دارد؟
بله. رژیمهای بسیار کمکالری یا بسیار کمچرب احتمالاً در طول زمان میل جنسی را کاهش میدهند.
علت اختلال نعوظ چیست؟
آیا انزال تستوسترون را کاهش میدهد؟
انزال پرولاکتین را افزایش و دوپامین را موقتاً کاهش میدهد، اما تستوسترون را تغییر نمیدهد.(۱۸۰) با وجود ارتباط پرولاکتین و دوپامین با تستوسترون، این تغییرهای حاد ظاهراً سطح تستوسترون را کاهش نمیدهند.
تاریخچه بهروزرسانی
۲۳ دسامبر ۲۰۲۵ — بهروزرسانی عمده
بخشهای روش مصرف جینسینگ پاناکس، تونگات علی و شنبلیله با اطلاعات عمومی بیشتر گسترش یافتند.
پژوهش و نگارش: Wyatt Brown، Adel Moussa، Mike Murray، Michael Hull و Antonis Damianou ویرایش: Molly Gregas بازبینی: Wyatt Brown و Molly Gregas
۱۲ فوریه ۲۰۲۵ — بهروزرسانی جزئی
مدخل تمرین هوازی برای اختلال نعوظ افزوده شد. این مداخله احتمالاً مؤثر است.
پژوهش و نگارش: Wyatt Brown، Adel Moussa، Mike Murray، Michael Hull و Antonis Damianou ویرایش: Molly Gregas بازبینی: Wyatt Brown و Molly Gregas
۱۵ مه ۲۰۲۴ — بهروزرسانی عمده
راهنما با استانداردهای شواهد نسخه سوم و ارجاعها بهروزرسانی شد. همه مکملهای موجود دوباره ارزیابی شدند؛ جینسینگ پاناکس، سیترولین، سیر و علف هرز بز شاخدار افزوده شدند و متن برای خوانایی بهتر ویرایش شد.
پژوهش و نگارش: Wyatt Brown، Adel Moussa، Mike Murray، Michael Hull و Antonis Damianou ویرایش: Molly Gregas بازبینی: Wyatt Brown و Molly Gregas
منابع
[1]Pfaus JGPathways of sexual desireJ Sex Med.(2009 Jun)
[27]Yun TKBrief introduction of Panax ginseng C.A. Meyer.J Korean Med Sci.(2001-Dec)
[61]Quandt, P. and Puga, M.Manic episode secondary to macaEuropean Psychiatry.(23 March 2020)
[76]Grimble GKAdverse gastrointestinal effects of arginine and related amino acids.J Nutr.(2007-Jun)
[93]Yohimbine.LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury.(2012)
[158]Bourke CAHepatopathy in sheep associated with Tribulus terrestris.Aust Vet J.(1983 Jun)
[162]Horny Goat Weed.LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury.(2012)
[178]Rastrelli G, Corona G, Maggi MTestosterone and sexual function in menMaturitas.(2018 Jun)