دژنراسیون ماکولا

دژنراسیون ماکولا یک بیماری چشمی است که منجر به اختلالات جبران ناپذیری در عملکرد بینایی می‌شود. این بیماری از تجمع پیشرونده آسیب به بخشی از چشم به نام ماکولا، ناحیه ای متراکم با گیرنده نوری که مسئول بینایی مرکزی است، ایجاد می‌شود. دژنراسیون ماکولا مسئول حدود دو میلیون مورد کوری در سراسر جهان است (۱) و یکی از شایع‌ترین علل اختلال بینایی در بین افراد بالای ۵۰ سال است (۲). عوامل مرتبط با دژنراسیون ماکولا

دژنراسیون ماکولا به یکی از سه مرحله اولیه، متوسط یا دیررس طبقه بندی می‌شود. علائم و نشانه ها بسته به مرحله متفاوت است. مرحله اولیه: رسوبات پلاک معروف به drusen در شبکیه چشم جمع می شوند. بینایی معمولاً تحت تأثیر قرار نمی گیرد. مرحله میانی: اندازه دروزن بزرگتر می‌شود. تاری دید مرکزی و مشکل در دید در نور کم ممکن است رخ دهد، اما اکثر افراد هیچ علامت قابل‌توجهی را تجربه نمی‌کنند. مرحله آخر/پیشرفته: اندازه دروزن حتی بزرگتر می‌شود. در این مرحله اکثر افراد علائم بصری مانند تاری دید، از دست دادن درک رنگ، مشکل در دید در نور کم و کوری مرکزی را تجربه می‌کنند. علاوه بر این، مرحله پایانی بیشتر به‌عنوان خشک (معروف به آتروفی جغرافیایی) یا دژنراسیون ماکولا مرطوب/نوواسکولار طبقه بندی می‌شود. دژنراسیون ماکولا مرطوب/نوواسکولار با فرم خشک آن تفاوت دارد که دارای رشد غیر طبیعی عروق خونی در پشت چشم است. این شکل کمتر رایج است، اما احتمال اینکه منجر به نابینایی شود بسیار بیشتر است (۳).

روش اصلی تشخیص دژنراسیون ماکولا، معاینه فوندوس متسع است که در آن پشت چشم (فوندوس) از نظر وجود دروسن و برخی ناهنجاری های رنگدانه ای بررسی می‌شود. اگر دژنراسیون ماکولا وجود داشته باشد، آزمایش‌های اضافی (مانند توموگرافی انسجام نوری، آنژیوگرافی فلورسین) برای تشخیص یا رد دژنراسیون ماکولا مرطوب/نوواسکولار لازم است. همچنین از معاینات چشم پزشکی برای ارزیابی عملکرد بینایی و تغییرات بینایی استفاده می‌شود.

هیچ درمانی برای دژنراسیون ماکولا وجود ندارد، به این معنی که درمان بر پیشگیری یا کند کردن پیشرفت متمرکز است. این شامل اجتناب از عوامل خطری است که بیماری را بدتر می‌کند، مانند سیگار کشیدن. در مورد دژنراسیون ماکولا مرطوب/نوواسکولار، پیشرفت بیماری را می‌توان با داروهایی به نام مهارکننده های VEGF که به چشم تزریق می‌شود، کاهش داد (۴).

چندین مکمل، اغلب در ترکیب، برای تأثیر آنها بر دژنراسیون ماکولا آزمایش شده است، از جمله ویتامین C، ویتامین E، روی، لوتئین و زآگزانتین (۵، ۶ و ۷). نکته قابل‌توجه، یک کارآزمایی بالینی بزرگ نشان داد که مکمل لوتئین و زآگزانتین پیشرفت بیماری را در میان افراد مبتلا به دژنراسیون ماکولا در مرحله میانی کند می‌کند (۸).

الگوی غذایی مدیترانه ای با کاهش خطر ابتلا به این بیماری و پیشرفت کندتر بیماری مرتبط است (۹). در بین غذاهای فردی، خوردن ماهی بیشتر با خطر کمتر ابتلا به دژنراسیون ماکولا همراه است (۱۰). درحالی‌که خوردن گوشت قرمز بیشتر با خطر بیشتری همراه است (۱۱). غذاهای غنی از لوتئین و زآگزانتین (مانند سبزیجات سبز و تخم مرغ) نیز ممکن است به کاهش خطر ابتلا به دژنراسیون ماکولا در مراحل پایانی کمک کنند (۱۲، ۱۳ و ۱۴).

در موارد نادر، درمان فوتودینامیک ممکن است برای کند کردن پیشرفت انواع خاصی از دژنراسیون ماکولا مرطوب/نوواسکولار استفاده شود (۱۵). این روش شامل تجویز دارو و قرار دادن چشم در معرض نوعی نور است که دارو را "فعال" می‌کند.

دژنراسیون ماکولا در اثر آسیب به ماکولا ایجاد می‌شود که ناحیه‌ای از شبکیه با بیشترین غلظت سلول‌های گیرنده نوری است و بنابراین یک عامل کلیدی در بینایی است. علت دقیق این آسیب به خوبی شناخته نشده است، اما ممکن است مربوط به التهاب، تجمع لیپوفوسین (نوعی ذره ناشی از آسیب سلولی)، استرس اکسیداتیو و کاهش اتوفاژی (فرآیندی که مواد سلولی ناکارآمد را حذف می‌کند) باشد (۱۶ و ۱۷). پیری یکی از ثابت‌ترین و قوی‌ترین عوامل خطر برای دژنراسیون ماکولا است. سایر عوامل خطر عبارتند از سیگار کشیدن، (۱۸) مصرف متوسط تا سنگین الکل، (۱۹) دیابت نوع ۲، (۲۰) فعالیت بدنی محدود، (۲۱) و یک عنبیه با رنگ روشن تر (به‌عنوان مثال، آبی در مقابل قهوه ای) (۳). در نهایت، ژنتیک می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر خطر دژنراسیون ماکولا داشته باشد. دو ژن (CFH و ARMS۲) بسیار مهم به نظر می‌رسند، زیرا تغییرات رایج در این ژن‌ها می‌تواند خطر ابتلا به این بیماری را در فرد افزایش دهد (۱۷).