سنگ کلیه

سنگ‌های کلیه می‌توانند از مواد مختلفی تشکیل شده باشند، اما رایج‌ترین آن‌ها (۸۰ درصد سنگ‌ها) از نمک‌های کلسیم، عمدتاً به شکل اگزالات کلسیم و فسفات کلسیم تشکیل شده‌اند (۱). سنگ های کلیوی کمتر شایع ممکن است از مواد دیگری مانند داروها، استروویت، اسید اوریک یا سیستین تشکیل شوند (۲). سنگ کلیه بیشتر در مردان اتفاق می افتد، با بروز ۱۰٪ در مقایسه با ۵٪ در زنان (۳ و ۴). هنگامی که سنگ از کلیه خارج می‌شود و وارد حالب (لوله ای که کلیه را به مثانه متصل می‌کند) می‌شود، اغلب با تحریک مجرای ادرار و گاهی اوقات با مسدود کردن جریان طبیعی ادرار باعث درد قابل‌توجهی می‌شود. درحالی‌که بیشتر سنگ ها به خودی خود دفع می شوند، ممکن است مجاری ادراری را نیز مسدود کنند و برای برداشتن نیاز به درمان یا جراحی داشته باشند. (بیشتر سنگ ها کوچکتر از ۶ میلی متر هستند و خود به خود عبور می‌کنند؛ سنگ های بزرگتر معمولاً به مراحلی برای برداشتن نیاز دارند.)

یکی از علائم اصلی سنگ کلیه، قولنج رنو-حالب یا «کولیک کلیوی» است، یک درد ناگهانی در ناحیه ای در امتداد مسیر حالب (از پهلو/وسط پشت تا پایین شکم) که معمولاً به دلیل تحریک حالب (باعث اسپاسم) و/یا انسداد مجرای ادراری که جریان کلیه را مسدود می‌کند، ایجاد می‌شود (۵). علائم اضافی که افراد مبتلا به سنگ کلیه ممکن است تجربه کنند شامل موارد زیر است: (۶) احساس سوزش در هنگام ادرار حالت تهوع و/یا استفراغ تغییرات در ادرار (وجود خون، کدر یا بدبو) برخی از افراد مبتلا به سنگ کلیه ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند.

اگرچه درد حاد در ناحیه کلیه یک علامت شایع است، تشخیص سنگ کلیه تنها با مشاهده سنگ واقعی که ممکن است پس از عبور از دستگاه ادراری، با آزمایش های تصویربرداری یا در حین جراحی تشخیص داده شود، تأیید می‌شود. در صورت مشکوک شدن به سنگ کلیه، پزشک ابتدا یک تاریخچه پزشکی دقیق دریافت می‌کند و یک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. آزمایشات تصویربرداری مانند سونوگرافی یا توموگرافی کامپیوتری (CT) ممکن است برای بررسی دستگاه ادراری برای وجود سنگ مورد استفاده قرار گیرد (۷ و ۸). تصویربرداری اشعه ایکس نیز ممکن است مورد استفاده قرار گیرد، اما اغلب در مراقبت های بعدی استفاده می‌شود (۹). به دلیل توانایی محدودتر آن در تشخیص سنگ های کوچکتر (۱۰).

برای درمان درد مرتبط با سنگ کلیه، داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) درمان اصلی هستند، اما اگر NSAID ها برای تسکین درد مؤثر نباشند، ممکن است از مواد افیونی استفاده شود (۱۱). درمان خود سنگ در ۳۰ سال گذشته، از برداشتن با جراحی باز تا درمان با روش‌های کمتر تهاجمی، تکامل یافته است. این سه درمان اصلی برای سنگ کلیه در حال حاضر هستند: (۵) سنگ شکنی برون بدنی با موج شوک (SWL): SWL یا "سنگ شکنی" یک روش درمانی غیر تهاجمی است که با امواج فراصوت قدرتمند سنگ ها را هدف قرار می‌دهد و باعث می‌شود که آنها به قطعات کوچک به اندازه کافی شکسته شوند تا از مجرای ادراری همراه با ادرار عبور کنند (۱۲). روش‌های یوتروسکوپی: یک اورولوژیست یک اسکوپ کوچک را وارد دستگاه ادراری می‌کند تا سنگ را پیدا کند و از طریق یک سبد سیمی کوچک که روی سنگ می‌چسبد و سنگ را می‌گیرد، خارج می‌کند. اگر سنگ برای برداشتن بیش از حد بزرگ است یا نمی‌توان آن را از محل خود خارج کرد، ممکن است یک استنت در حالب قرار داده شود تا سنگ را ترغیب به دفع کند، یا در عوض ممکن است با لیزر، امواج صوتی یا انرژی الکتریکی به قطعات ریز تقسیم شود (۱۳). نفرولیتوتومی از راه پوست (PCNL): PCNL یک روش جراحی است که شامل قرار دادن آندوسکوپ از طریق یک برش کوچک در پوست به کلیه است. این روش تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود و معمولاً در مواردی که اندازه سنگ ها بزرگتر از ۲ سانتی متر باشد استفاده می‌شود (۱۴).

بسیاری از مطالعات در مورد اثرات مکمل ها بر سنگ کلیه بر تأثیر مکمل ها بر خطر ابتلا به سنگ متمرکز شده اند. ویتامین C به‌طور مکرر مورد مطالعه قرار گرفته است، زیرا پس از مصرف به اگزالات تبدیل شده و از طریق ادرار دفع می‌شود، که به‌طور بالقوه می‌تواند با افزایش سطح اگزالات در ادرار باعث تشکیل سنگ شود. چند مطالعه نشان داد که مصرف زیاد ویتامین C با افزایش خطر ابتلا به سنگ کلیه در مردان مرتبط است (۱۵ و ۱۶). یک مطالعه اضافی شواهدی را نشان داد که مصرف زیاد ویتامین C از مکمل‌ها احتمالاً مسئول افزایش خطر سنگ کلیه در مردان است (۱۷). سایر مکمل های قابل‌توجهی که برای تأثیر آنها بر سنگ کلیه مورد مطالعه قرار گرفته اند عبارتند از کافئین، (۱۸) کلسیم و ویتامین D (۱۹)

در افرادی که مستعد ابتلا به سنگ کلیه هستند، عوامل رژیم غذایی می‌توانند در خطر ابتلا به سنگ نقش داشته باشند (۲۱). انواع خاصی از رژیم های غذایی نیز برای تأثیر بالقوه آنها بر خطر سنگ کلیه مورد مطالعه قرار گرفته است. رژیم‌های کم کربوهیدرات و پروتئین بالا مانند رژیم اتکینز ممکن است تأثیر مضری بر ترکیب ادرار داشته باشند (به‌عنوان مثال، کلسیم و اسید اوریک بیشتر در ادرار، سطوح سیترات ادرار پایین‌تر)، به‌طور بالقوه خطر تشکیل سنگ کلیه را افزایش می‌دهند (۲۲ و ۲۳). در مقابل رژیم DASH (۲۴) و رژیم های غذایی مدیترانه ای (۲۵) با کاهش خطر ابتلا به سنگ کلیه مرتبط است. توجه داشته باشید که بسیاری از مطالعات مشاهده ای در مورد رژیم غذایی و سنگ کلیه، ارتباط بین رژیم غذایی و هر نوع سنگ کلیه را بررسی می‌کنند. همچنین توصیه های غذایی خاصی برای پیشگیری از سنگ کلیه بسته به نوع آن وجود دارد.

دارو ممکن است توسط پزشک برای کمک به دفع سنگ کلیه تجویز شود. مسدود کننده های گیرنده آلفا آدرنرژیک، مانند تامسولوسین، (۳۶ و ۳۷) و مسدود کننده های کانال کلسیم (۳۶) باعث گشاد شدن مجرای ادرار می‌شود که احتمال دفع سنگ ها به خودی خود را افزایش می‌دهد. اگر سنگ کلیه همچنان یک مشکل تکرار شونده برای افرادی است که تمام دستورالعمل های غذایی توصیه شده را دنبال می‌کنند، درمان های دارویی نیز ممکن است گزینه ای برای پیشگیری باشند (۵). دیورتیک‌های تیازیدی در پیشگیری از سنگ‌های کلیه کلسیمی در افرادی که سطح کلسیم ادرارشان طبیعی است، اثربخشی نشان داده‌اند (۳۸). داروهایی مانند آلوپورینول یا فبوکسوستات که سطح اسید اوریک را کاهش می‌دهند، ممکن است برای پیشگیری از سنگ کلیه با اسید اوریک در افرادی که سطح اسید اوریک در ادرارشان زیاد است، مفید باشد (۲۹). درمان با سیترات (از سیترات پتاسیم) که از تشکیل کریستال های کلسیم جلوگیری می‌کند (۳۹). همچنین در کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی و کنترل‌شده، تا حدی کارایی را برای پیشگیری از سنگ نشان داده است (۴۰ و ۴۱).

تمام ترکیبات محلول در محلول آبی دارای غلظت آستانه ای هستند که در آن دیگر محلول نیستند. وقتی از این غلظت فراتر رود، مولکول ها فوق اشباع می شوند و در این مرحله شروع به تشکیل کریستال های نامحلول می‌کنند. اگزالات کلسیم، یک نمک محلول که رایج ترین نوع سنگ کلیه را تشکیل می‌دهد، در غلظت های بالاتر فوق اشباع می‌شود و سنگ هایی را تشکیل می‌دهد که در کلیه ها یا مجاری ادراری تجمع می یابند (۴۲).