گلوکوم

گلوکوم گروهی از بیماری‌های چشم است که معمولاً به زاویه‌باز یا زاویه‌بسته و اولیه یا ثانویه تقسیم می‌شوند و با آسیب پیشروندهٔ سر عصب بینایی شناخته می‌شوند. چون این عصب اطلاعات دیداری را از چشم به مغز می‌رساند، درمان‌نشدن زودهنگام می‌تواند به مشکلات بینایی و در نهایت کاهش برگشت‌ناپذیر دید منجر شود (۱).

گلوکوم زاویه‌باز در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت است و علائم دیداری به‌تدریج و نامحسوس ایجاد می‌شوند. شایع‌ترین موارد نیاز به نور بیشتر، تاری دید، دیدن درخشش و دشواری دیدن اجسام در میدان بینایی پیرامونی‌اند (۲). گلوکوم زاویه‌بسته ممکن است به‌صورت مزمن و اغلب بی‌علامت باشد. شکل حاد آن با افزایش ناگهانی فشار داخل چشم و تاری دید، قرمزی چشم، درد شدید چشم، سردرد شدید، تهوع و استفراغ بروز می‌کند (۳).

معاینهٔ کامل معمولاً پنج آزمون دارد: (۴) تونومتری برای اندازه‌گیری فشار داخل چشم، پاکیمتری برای ضخامت قرنیه، افتالموسکوپی برای بررسی آسیب عصب بینایی، پریمتری برای ارزیابی میدان دید و گونیوسکوپی برای اندازه‌گیری زاویهٔ اتاق قدامی چشم.

افزایش فشار داخل چشم تاکنون تنها عامل خطر قابل درمان است؛ بنابراین همهٔ راهبردهای فعلی کاهش این فشار را هدف می‌گیرند. بسته به شرایط، داروهای موضعی چشم یا خوراکی، لیزر، جراحی یا ترکیبی از آن‌ها به کار می‌رود (۵).

شواهد مقدماتی محدود نشان می‌دهند چند مکمل ممکن است با کاهش فشار داخل چشم، بهبود عملکرد شبکیهٔ داخلی، افزایش جریان خون یا کندکردن از‌دست‌رفتن میدان دید سودمند باشند. جینکو بیلوبا، آنتوسیانین‌های انگورفرنگی سیاه، اپی‌گالوکاتچین گالات، ویتامین B3 و گیاه چینی Erigeron breviscapus از این مواردند (۶ و ۷).

شواهد دربارهٔ رابطهٔ الگوها یا اجزای غذایی با خطر گلوکوم محدود، عمدتاً مشاهده‌ای و اغلب متناقض‌اند. مصرف میوه و سبزی غنی از ویتامین A، کاروتن و نیترات با خطر کمتر ارتباط داشته و بعضی مطالعات مصرف چای کافئین‌دار را نیز با خطر پایین‌تر مرتبط دانسته‌اند. در مقابل، کافئین و قهوهٔ کافئین‌دار فشار داخل چشم را موقتاً در مبتلایان افزایش می‌دهند، اما ظاهراً بر افراد بدون گلوکوم اثری ندارند (۸).

تعداد کمی مطالعه ورزش، کانابیس، طب سوزنی و روش‌های آرام‌سازی را بررسی کرده‌اند. اثر ورزش بر فشار داخل چشم یکسان نبوده و ظاهراً به نوع و شدت آن بستگی دارد. ماری‌جوانا فشار را کاهش می‌دهد، اما اثر کوتاه است و برای پایداری درمان به ۸ تا ۱۰ بار مصرف روزانه نیاز دارد. شواهد روشنی برای اثربخشی طب سوزنی و آرام‌سازی وجود ندارد (۹، ۱۰، ۱۱ و ۱۲).

علت دقیق گلوکوم اولیه هنوز مشخص نیست، اما در بیشتر موارد میزان فشار داخل چشم با شدت آسیب ارتباط دارد. مستقل از فشار یا همراه آن، خون‌رسانی و اکسیژن ناکافی به سر عصب بینایی، تحریک بیش‌ازحد سامانهٔ گلوتامات و تشکیل رادیکال‌های آزاد و سیتوکین‌های التهابی ممکن است جداگانه یا با هم در ایجاد آسیب نقش داشته باشند (۱۳ و ۱۴).