صرع

صرع اختلال عصبی با تشنج‌های تکرارشونده است. تشنج دوره‌ای از فعالیت الکتریکی غیرطبیعی مغز است که ممکن است بیهوشی، توهم یا اسپاسم شدید عضله ایجاد کند. تشنج کانونی به ناحیهٔ مشخص مغز محدود است. تشنج فراگیر، که تونیک‌ـ‌کلونیک یا گراندمال نیز نامیده می‌شود، کل مغز را درگیر می‌کند (۱).

تشنج علامت اصلی است و شدت، مدت و ظاهر جسمانی آن بسیار متفاوت است. پیش از تشنج کانونی ممکن است آئورا با دژاوو و توهم رخ دهد. حرکت کنترل‌ناپذیر یک‌طرفه، بیهوشی و گیجی نیز شایع‌اند. تشنج فراگیر ممکن است از وقفهٔ کوتاه هوشیاری تا بیهوشی همراه سفت‌شدن عضله و انقباض کنترل‌ناپذیر دوطرفه متغیر باشد. افسردگی، اضطراب، اختلال خواب، میگرن و اختلال شناختی نیز همراهی شایع دارند (۱ و ۲).

ظن اولیه معمولاً براساس گزارش بیمار یا خانواده و سابقهٔ پزشکی است. درمانگر باید ارزیابی کامل انجام دهد تا علت‌های دیگر تشنج و عارضه‌های شبیه آن را کنار بگذارد (۲ و ۳). نوار مغز یا EEG برای سنجش فعالیت الکتریکی رایج است؛ سی‌تی و MRI نیز ناهنجاری ساختاری مؤثر مانند تومور را شناسایی می‌کنند (۱ و ۲).

داروهای ضدتشنج مانند فنی‌توئین و لاموتریژین خط اول‌اند. بعضی بیماران عوارض را تحمل نمی‌کنند و دارو در حدود یک‌سوم مؤثر نیست. در صورت عدم اثر یا تحمل، جراحی، تحریک عصبی یا تغییر رژیم ممکن است آزموده شود (۲).

ویتامین D، امگا ۳، ویتامین B6 و CBD از مکمل‌های بررسی‌شده‌اند. شواهد متفاوت است و مکمل نباید جای دارو را بگیرد (۴). پیش از مصرف برای درمان صرع باید با درمانگر مشورت کرد.

مشاهدهٔ تشنج کمتر هنگام روزه‌داری علاقه به رژیم‌های ایجادکنندهٔ کتوز را برانگیخت. پژوهش محدود می‌گوید رژیم کتوژنیک، تری‌گلیسرید زنجیره‌متوسط، اتکینز اصلاح‌شده یا کم‌شاخص گلیسمی شاید در بعضی افراد تشنج را کم کند. پایبندی بلندمدت به کتوژنیک سخت است و خطر کمبود تغذیه‌ای، اختلال رشد کودک و مشکل گوارشی دارد (۱ و ۲).

رفتاردرمانی برای کاهش استرس و دوری از محرک‌هایی مانند کم‌خوابی، الکل زیاد، تب یا نور چشمک‌زن به مدیریت کمک می‌کند (۲). عینک آفتابی یا شیشهٔ رنگی ویژه شاید برای تشنج ناشی از تحریک دیداری مفید باشد (۵). طب سوزنی بررسی شده، اما اثربخشی روشن نیست (۶).

علت در بیشتر افراد ناشناخته است. آسیب مغز، تومور و سکته می‌توانند صرع یا تشنج ایجاد کنند؛ بنابراین هر تشنجی به معنای صرع نیست (۱ و ۷). از نظر سازوکار، تخلیهٔ بیش‌ازحد هماهنگ نورون‌ها در ناحیه‌ای منتشر یا متمرکز عامل معمول است (۲). تشنج ممکن است بدون علت مشخص یا پس از محرکی مانند نور چشمک‌زن رخ دهد.