اگزما

درماتیت آتوپیک یا اگزما عارضه‌ای شایع پوستی است. آتوپیک به حساسیت بیشتر به مواد حساسیت‌زا گفته می‌شود که واکنش ایمنی مکرر و بیش‌ازحد، التهاب و تحریک پوست ایجاد می‌کند. رینیت آلرژیک و آسم نیز بیماری آتوپیک‌اند. اگزما در کودکی شایع‌تر است و تا ۲۵٪ کودکان را درگیر می‌کند، اما ممکن است تا بزرگسالی ادامه یابد؛ در طول عمر ۷ تا ۱۰٪ افراد زمانی به آن مبتلا می‌شوند (۱).

ضایعهٔ قرمز و ملتهب ممکن است در بخش‌های مختلف بدن ایجاد شود. ضایعه خشک و اغلب خارش‌دار، متورم، ترشح‌دار یا پوسته‌بسته است و با گذشت زمان ممکن است ضخیم و چرمی شود. خاراندن چرخه‌ای از تحریک، خارش و تحریک بیشتر ایجاد می‌کند. افسردگی، اضطراب و بی‌خوابی نیز شایع‌اند.

تشخیص معمولاً براساس علائم و سابقهٔ پزشکی است. چون اگزما مزمن است، تفکیک ضایعه از عفونت حاد، واکنش آلرژیک گذرا یا تماس مادهٔ زیان‌بار ممکن است زمان ببرد. سابقهٔ شخصی یا خانوادگی آسم، تب یونجه و پوست خشک احتمال را بالا می‌برد. پزشکان شدت و روند درمان را با سامانه‌هایی مانند EASI و SCORAD به‌طور عینی امتیاز می‌دهند (۲).

کرم محافظ موضعی و کورتیکواستروئید موضعی مانند هیدروکورتیزون معمولاً خط اول‌اند. آنتی‌هیستامین خوراکی یا موضعی نیز زود استفاده می‌شود. اگر کافی نباشد، داروی سرکوب‌کنندهٔ ایمنی مانند پادتن مونوکلونال، مهارکنندهٔ JAK، استروئید، مهارکنندهٔ کلسینورین، متوترکسات، مایکوفنولات موفتیل و کروموگلیکات به کار می‌رود. گاهی مهارکنندهٔ فسفودی‌استراز نیز برای گشادشدن رگ تجویز می‌شود.

مکمل‌های زیادی بررسی می‌شوند، اما ویتامین D (۳) و پروبیوتیک (۴) معتبرترین شواهد کارآزمایی را دارند و از نظر سازوکار نیز منطقی‌اند. ویتامین D ایمنی را تنظیم می‌کند و در ساخت فیلاگرین، پروتئین نگهدارندهٔ سد رطوبتی پوست، نقش دارد. بعضی پروبیوتیک‌ها نیز با تنظیم ایمنی، حفظ سد روده و کاهش التهاب کمک می‌کنند.

فرمول شیرخوار حاوی پروتئین وی تا حدی هیدرولیزشده ممکن است خطر اگزما در آینده را کاهش دهد (۵). سطح کافی ویتامین D، روی و سلنیوم نیز با خطر کمتر ارتباط دارد، اما جز ویتامین D رابطهٔ علت‌ومعلولی روشن نیست (۶).

انتخاب پارچه بر خارش اثر دارد. الیاف زبر و فاصله‌دار مانند پشم معمولی بدترند و پنبه، ابریشم و پشم بسیار ظریف شاید بهتر باشند (۷). پارچه‌های دارای مادهٔ ضدباکتری مانند نقره، اکسید روی یا روغن گل گاوزبان نیز مورد توجه‌اند و برای نقره شواهد بالینی وجود دارد، اما پژوهش بیشتری لازم است (۸). نوردرمانی UV-B باریک‌باند و UV-A1 نیز احتمالاً شدت را کاهش می‌دهد (۹).

ژنتیک نقش مهمی دارد و چند ژن از نظر سازوکار با خطر ارتباط دارند (۱۰). اختلال میکروبیوم نیز بسیار شایع و با توجه به نقش آن در تنظیم ایمنی منطقی است (۱۱). سیگار، مصرف الکل و استرس یا اضطراب مادر، تولد در زمستان، فتالات و آب سخت از عوامل احتمالی دیگرند. مصرف آنتی‌بیوتیک (۱۲) و استامینوفن در اوایل زندگی نیز ارتباط دارد، هرچند شاید اختلال ایمنی هم نیاز به دارو و هم اگزما را ایجاد کند.