زوال عقل

زوال عقل اصطلاحی فراگیر برای افت عملکرد شناختی است که توانایی فرد در زندگی روزمره را مختل می‌کند. افت خفیفی مانند گم‌کردن کلید با افزایش سن طبیعی است، اما افت مرتبط با زوال عقل شدید است؛ برای نمونه ممکن است فرد نام عزیزانش را فراموش کند. سازمان جهانی بهداشت برآورد می‌کند بیش از ۵۵ میلیون نفر در جهان زوال عقل دارند (۱).

ناتوانی در کارهای روزمره مانند حمام‌کردن، غذاخوردن یا لباس‌پوشیدن، فراموش‌کردن نام دوستان و خانواده، گم‌شدن در مکان آشنا، دشواری راه‌رفتن، نوسان خلق و افسردگی از علائم‌اند. با تشدید بیماری، فرد ممکن است سردرگم شود و از خانه دور شود. در موارد شدید، برای مراقبت از خود به کمک کامل نیاز دارد.

آزمایش قطعی واحدی وجود ندارد. درمانگر ابتدا براساس سابقهٔ پزشکی و وضعیت سلامت، علت‌های برگشت‌پذیر را کنار می‌گذارد. معاینهٔ جسمانی، آزمون شناختی، آزمایش خون و تصویربرداری مغز ممکن است برای تشخیص به کار روند.

در بیشتر انواع، دارو برای کنترل علائم تجویز می‌شود. مهارکنندهٔ استیل‌کولین‌استراز و آنتاگونیست NMDA علائم شناختی آلزایمر را درمان می‌کنند، اما پیشرفت بیماری را کند نمی‌کنند. در زوال عقل عروقی، استاتین، داروی ضدترومبوز یا ضدانعقاد و داروی فشار خون برای کاهش خطر رویداد قلبی‌عروقی مانند سکته به کار می‌روند. ضدافسردگی نیز برای افسردگی همراه رایج است (۲ و ۳).

جینکوبیلوبا، ویتامین‌های گروه B به‌ویژه اسیدفولیک، B12 و B1، ویتامین D، ویتامین E، اکسی‌راستام، پیراستام و آلفا-GPC از مکمل‌های بررسی‌شده‌اند. شواهد دربارهٔ اثربخشی آن‌ها در تقویت شناخت افراد مبتلا یکدست نیست.

مطالعات مشاهده‌ای رژیم مدیترانه‌ای، DASH و MIND را با خطر کمتر افت شناختی و آلزایمر مرتبط دانسته‌اند. معلوم نیست این فایده به همهٔ انواع زوال عقل تعمیم یابد (۴). چون بیشتر پژوهش‌ها مشاهده‌ای بوده‌اند، پیش از توصیهٔ غذایی مشخص به شواهد محکم‌تری نیاز است.

فعالیت ذهنی مانند مطالعه یا بازی رومیزی می‌تواند به حفظ کارکرد روزانه و شناخت کمک کند. یادآوری‌درمانی، نوعی روان‌درمانی با مرور خاطره‌ها و رویدادهای قدیمی، بهزیستی روانی افراد دارای مشکل حافظه را بهتر می‌کند. تمرین هوازی و مقاومتی نیز ممکن است شناخت مبتلایان آلزایمر را بهبود دهد (۲).

علت واحدی وجود ندارد. بیماری‌های تحلیل‌برندهٔ عصب مانند آلزایمر، زوال عقل عروقی، زوال عقل با اجسام لویی، پارکینسون و تحلیل لوبار پیشانی‌ـ‌گیجگاهی شایع‌ترین علت‌ها هستند (۵). کمبود ویتامین B12، کم‌کاری تیروئید، بیماری کروتزفلد–یاکوب، هانتینگتون و پلاگر نیز در موارد نادر زوال عقل یا علائم مشابه ایجاد می‌کنند (۵ و ۶).