یبوست

علائم رایج یبوست شامل دفع کم‌دفعات، دشواری دفع مدفوع، زورزدن بیش‌ازحد هنگام دفع، احساس انسداد در مقعد یا راست‌روده، نفخ و درد شکم هستند.

تشخیص معمولاً براساس تعداد دفعات دفع در هفته، آسانی دفع، احساس‌های هنگام دفع و ویژگی مدفوع انجام می‌شود. پزشک ممکن است سابقهٔ پزشکی را بررسی و برای یافتن علت زمینه‌ای آزمایش یا معاینه انجام دهد، هرچند در بیشتر موارد علتی پیدا نمی‌شود. معیارهای گوناگونی برای تعیین زیرگروه یبوست وجود دارند. معیارهای رم IV برای تشخیص یبوست عملکردی یا اولیه، سندرم رودهٔ تحریک‌پذیر همراه یبوست (IBS-C)، یبوست ناشی از اپیوئید و اختلال عملکردی دفع به کار می‌روند (۱).

یبوست اغلب با ملین اسمزی، که آب را به رودهٔ بزرگ می‌کشد، ملین محرک، که انقباض روده را تحریک می‌کند، یا نرم‌کنندهٔ مدفوع درمان می‌شود (۲ و ۳). پلی‌اتیلن گلیکول (PEG)، لاکتولوز، شیاف گلیسیرین و هیدروکسید منیزیم از ملین‌های اسمزی رایج‌اند. بیزاکودیل، سنا، کاسکارا و پیکوسولفات سدیم ملین محرک‌اند. دوکوزات نرم‌کننده‌ای رایج در بستری است، (۴) اما شواهد کافی برای اثر آن بر یبوست وجود ندارد (۵). ملین باید طبق دستور درمانگر مصرف شود؛ مصرف بیش‌ازحد می‌تواند اسهال، کم‌آبی و اختلال الکترولیت ایجاد کند. افزایش فیبر غذایی، برخی داروها، روغن معدنی و تنقیه نیز به کار می‌روند و در موارد نادر ممکن است جراحی لازم باشد.

چندین مکمل فیبر برای یبوست مفیدند و پسیلیوم شاید معتبرترین شواهد را داشته باشد (۶). پروبیوتیک به شکل کپسول یا غذای تخمیری گاهی علائم را بهبود داده است (۷ و ۸). برای تعیین سویه‌های مؤثر پژوهش بیشتری لازم است، هرچند Bifidobacterium lactis مشخصاً مفید به نظر می‌رسد. سنا، که گاهی به‌شکل چای مصرف می‌شود، اثر ملینی تثبیت‌شده‌ای دارد (۹). پوست کاسکارا (Frangula purshiana) نیز حاوی همان مواد فعال سنا، یعنی آنتراکینون‌ها، است (۱۰). منیزیم، معمولاً به شکل اکسید یا سیترات، در مقدار کافی اثر ملینی دارد. پیش از مصرف آن با درمانگر صحبت کنید، زیرا دوزهای بالای مورد استفاده برای یبوست ممکن است منیزیم خون را به‌طور زیان‌باری بالا ببرند، به‌ویژه در افراد دارای اختلال کلیه (۱۱).

رژیم کم‌فیبر معمولاً با خطر بیشتر یبوست ارتباط دارد (۱۲، ۱۳ و ۱۴) و افزایش فیبر می‌تواند مفید باشد (۶ و ۱۵). برای شناخت بهترین غذاهای پُرفیبر به پژوهش بیشتری نیاز است. آلوخشک به‌دلیل سوربیتول فراوان اثر ملینی دارد و شاید کمک‌کننده باشد، (۱۶) اما سوربیتول در بعضی افراد درد شکم و نفخ ایجاد می‌کند (۱۷). چند مطالعه آب معدنی، نه روغن معدنی، را برای یبوست مفید دانسته‌اند که شاید به منیزیم، سولفات و بی‌کربنات آن مربوط باشد (۱۸ و ۱۹). کیوی نیز برای افراد مبتلا به یبوست مفید به نظر می‌رسد (۲۰، ۲۱ و ۲۲).

قرارگرفتن در وضعیت چمباتمه، به‌جای نشستن، به‌گونه‌ای که زانوها کاملاً خم شوند، می‌تواند دفع را آسان‌تر کند (۲۳، ۲۳ و ۲۴). بعضی مطالعات افزایش فعالیت جسمانی را مفید دانسته‌اند، (۲۵ و ۲۶) اما بعضی دیگر اثری گزارش نکرده‌اند (۲۷ و ۲۸). در یبوست ناشی از اختلال عملکردی دفع، درمان بازخورد زیستی می‌تواند هماهنگی عضلات دخیل در دفع را آموزش دهد و پیامدها را بهتر کند (۲۹ و ۳۰).

علت‌ها و عوامل یبوست فراوان‌اند و علت در هر فرد تفاوت دارد. کم‌کاری تیروئید، دیابت، کلسیم بالای خون، تنگی روده، ام‌اس و پارکینسون می‌توانند یبوست ایجاد کنند. اپیوئیدها، مکمل آهن، ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی، مسدودکننده‌های کانال کلسیم، ضداسیدها، آنتی‌هیستامین‌ها و دیورتیک‌ها نیز ممکن است عامل آن باشند. دریافت کم فیبر، (۱۲، ۱۳، ۱۴ و ۳۱) کم‌تحرکی (۱۳، ۳۱، ۳۲ و ۳۳) و دریافت کم مایعات (۳۱، ۳۴، ۳۵ و ۳۶) شاید خطر را افزایش دهند، هرچند شواهد دربارهٔ هر سه عامل یکدست نیست.