بیماری مزمن انسدادی ریه

COPD عارضه‌ای مزمن ناشی از آسیب برگشت‌ناپذیر ریه است که تنگی نفس و سرفه از علائم شایع آن هستند (۱). ریهٔ طبیعی کیسه‌های هوایی کشسانی دارد که با دم پُر و با بازدم خالی می‌شوند. در COPD، دیوارهٔ کیسه‌ها آسیب می‌بیند و کشسانی کم می‌شود که آمفیزم نام دارد؛ راه هوایی نیز ملتهب می‌شود و سرفه و مخاط بیشتر ایجاد می‌کند که برونشیت مزمن است. بیشتر مبتلایان ترکیبی از هر دو با شدت متفاوت دارند (۲).

علائم با شدت بیماری تغییر می‌کنند. تنگی نفس، خس‌خس، سرفهٔ مزمن اغلب همراه خلط و خستگی شایع‌اند. عفونت مکرر راه هوایی و گاهی کبودی لب یا ناخن بر اثر کمبود اکسیژن نیز رخ می‌دهد (۱). التهاب سیستمیک می‌تواند کاهش وزن ناخواسته، ضعف عضله، پوکی استخوان و خطر بیشتر بیماری قلبی‌عروقی ایجاد کند (۳).

وجود طولانی تنگی نفس و سرفه همراه عامل خطر مانند سیگار یا آلودگی، ظن اولیه را ایجاد می‌کند (۱). پزشک براساس علائم، سابقهٔ شخصی و خانوادگی و نتایج آزمون ریه، تصویربرداری و خون تشخیص می‌دهد (۲). اگر به COPD مشکوک هستید با پزشک صحبت کنید و خودتشخیصی نکنید.

پس از تشخیص، ترک سیگار و مصرف اسپری گشادکنندهٔ نایژه برای کنترل علائم و پیشگیری از تشدید، پایهٔ درمان‌اند. نوع و دفعات اسپری به شدت علائم و تعداد دوره‌های تشدید هر فرد بستگی دارد (۱).

مکمل‌های اندکی بررسی شده‌اند و شواهد محکمی از اثربخشی وجود ندارد. آب چغندر، کلرلا، عسل و روغن سیاه‌دانه از نمونه‌های بررسی‌شده‌اند (۴).

رژیم سرشار از میوه و سبزی آنتی‌اکسیدانی با خطر کمتر ابتلا ارتباط دارد، اما اثر آن بر مدیریت علائم روشن نیست. سوءتغذیه در COPD با تحلیل عضله، ظرفیت ورزشی کمتر، کیفیت زندگی پایین‌تر و مرگ‌ومیر بیشتر همراه است؛ بنابراین حفظ رژیم سالم اهمیت ویژه دارد (۴).

ورزش معمولاً برای مدیریت بهتر علائم و روند بیماری توصیه می‌شود. ظاهراً پایبندی منظم به برنامه از نوع ورزش اهمیت بیشتری دارد (۵ و ۶).

مواجههٔ بلندمدت با محرک‌های آسیب‌رسان ریه و راه هوایی علت معمول است. در آمریکا دود سیگار عامل اصلی است. دود پیپ، سیگار برگ و سوخت زیست‌توده، آلودگی و بخار شیمیایی نیز می‌توانند بیماری ایجاد کنند. کمبود ژنتیکی آلفا-۱ آنتی‌تریپسین حساسیت به آسیب دود و آلودگی و گاهی COPD زودرس را افزایش می‌دهد (۷).