اختلال دوقطبی

اختلال دوقطبی که اختلال شیدایی–افسردگی نیز نامیده می‌شود، نوسان شدید خلق شامل اوج هیجانی یا دورهٔ مانیا و هیپومانیا و افت یا دورهٔ افسردگی ایجاد می‌کند. سه نوع اصلی آن دوقطبی نوع یک، نوع دو و اختلال سیکلوتایمیک هستند. مبتلایان اغلب کیفیت زندگی و عملکرد کلی پایین‌تری دارند و این اختلال در میان بیماری‌های روانی بالاترین میزان خودکشی را دارد (۱، ۲ و ۳).

افراد دارای نوع یک دورهٔ مانیا را تجربه می‌کنند که دست‌کم یک هفته ادامه دارد و با افزایش غیرمعمول عزت‌نفس، نیاز کمتر به خواب، احساس اهمیت بیش‌ازحد، افکار شتابان، انرژی بیشتر و رفتار پُرخطر مانند ولخرجی یا رانندگی بی‌محابا همراه است. در نوع دو، دورهٔ هیپومانیا با علائم خفیف‌تر رخ می‌دهد. هر دو نوع دورهٔ افسردگی دست‌کم دوهفته‌ای دارند که شامل غم یا ناامیدی، ازدست‌دادن علاقه، افزایش یا کاهش اشتها، خستگی شدید و افکار خودکشی است. ممکن است علائم مانیا و افسردگی هم‌زمان در دورهٔ مختلط رخ دهند. در اختلال سیکلوتایمیک علائم هیپومانیا و افسردگی وجود دارند، اما معیار کامل دوره را برآورده نمی‌کنند (۳ و ۴).

تشخیص به ارزیابی کامل متخصص سلامت روان نیاز دارد. دو مجموعه معیار رایج عبارت‌اند از راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM) انجمن روان‌پزشکی آمریکا و طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها (ICD) سازمان جهانی بهداشت.

درمان بر کنترل دورهٔ حاد مانیا، هیپومانیا یا افسردگی و مراقبت نگهدارنده برای پیشگیری از بازگشت متمرکز است و اغلب دارو و روان‌درمانی را ترکیب می‌کند. تثبیت‌کنندهٔ خلق، ضدروان‌پریشی و ضدافسردگی رایج‌اند، اما ضدافسردگی نباید در افراد دارای سابقهٔ چرخهٔ سریع، یعنی دست‌کم چهار دورهٔ حاد در سال، به کار رود (۴ و ۵). ضدافسردگی می‌تواند نوسان خلق را بیشتر کند و بنابراین فقط درمان کمکی است و نباید به‌تنهایی مصرف شود.

داروهای ضدافسردگی می‌توانند دفعات نوسان خلق یا چرخهٔ سریع را در مبتلایان افزایش دهند؛ بنابراین باید تنها به‌عنوان درمان کمکی و نه تک‌درمانی استفاده شوند.

روغن ماهی و ان-استیل‌سیستئین ظاهراً برای دوره‌های افسردگی مفیدترند (۶ و ۷). کوآنزیم Q10، اسیدفولیک، روی و پروبیوتیک‌ها نیز امیدوارکننده‌اند (۷).

روان‌درمانی‌هایی مانند درمان شناختی‌رفتاری، درمان خانواده‌محور، درمان ریتم اجتماعی و بین‌فردی و ذهن‌آگاهی در کنار دارو مفیدند و باید متناسب با نیاز فرد انتخاب شوند (۵ و ۸). روش‌های نورومدولاسیون مانند درمان الکتروشوک (ECT) یا تحریک مغناطیسی مکرر فراجمجمه‌ای (rTMS) نیز ممکن است سودمند باشند؛ ECT مؤثر شناخته شده، اما پژوهش rTMS محدود است (۹). نوردرمانی روشن هم می‌تواند علائم افسردگی را کاهش دهد (۱۰).

مطالعات مشاهده‌ای نشان می‌دهند مبتلایان کمتر از الگوی مدیترانه‌ای پیروی می‌کنند و غذای دریایی کمتری می‌خورند. بعضی مطالعات رژیم سرشار از اسید چرب ضروری را با علائم بهتر مرتبط دانسته‌اند. چون بیشتر پژوهش‌ها مشاهده‌ای‌اند، برای ارزیابی رابطه به مطالعات دقیق‌تر نیاز است (۷).

علت دقیق ناشناخته است، اما عوامل روانی‌اجتماعی، ژنتیکی و زیستی ظاهراً بر آن اثر می‌گذارند (۲).