اختلال طیف اوتیسم (ASD) عارضهای عصبیرشدی است که در اوایل کودکی آغاز می‌شود و بر توانایی تعامل اجتماعی، ارتباط و یادگیری اثر میگذارد. تفاوتها در افراد شدتهای گوناگونی دارند و به همین دلیل «طیف» نامیده می‌شود.
اختلال طیف اوتیسم عارضهای پیچیده و عصبیرشدی است که در اوایل کودکی آغاز می‌شود و با دشواری ارتباط و تعامل اجتماعی و الگوهای تکراری رفتار، علاقه و فعالیت مشخص می‌شود (۱).
علائم اصلی شامل مشکل ارتباط اجتماعی و رفتار تکراری‌اند و ممکن است ناتوانی در حفظ تماس چشمی، نداشتن مهارت ارتباطی متناسب با سن، تکرار واژه یا عبارت، پیروی از روال‌های مشخص، علاقهٔ شدید به موضوع یا فعالیتی خاص، تأخیر رشد زبان و شناخت، تشنج، اختلال گوارشی و مشکل خواب را دربر بگیرند (۲).
علائم معمولاً در دو سال نخست زندگی دیده می‌شوند. آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند همهٔ کودکان در معاینهٔ ۱۸ و ۲۴ماهگی غربال شوند. غربالگری معمولاً پرسش‌نامه، مشاهدهٔ بالینی و آزمون شناختی دارد و انتخاب آزمون و تشخیص به نظر پزشک بستگی دارد (۳).
درمان استاندارد واحدی وجود ندارد و به‌دلیل تفاوت اثر اختلال بر افراد، درمان متناسب با نیاز شخص انتخاب می‌شود. برنامهٔ مدیریت رفتار، درمان شناختی‌رفتاری، کاردرمانی، نوروفیدبک و داروی علامت‌محور، مانند ضدروان‌پریشی برای تحریک‌پذیری و بعضی مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین برای رفتار تکراری بزرگسالان، از گزینه‌ها هستند (۴).
مکمل‌های فراوانی از جمله امگا ۳، (۵) ملاتونین، (۶) ویتامین D (۷) و ترکیب ویتامین B6 و منیزیم (۸) بررسی شده‌اند. شواهد امگا ۳ اندک و شواهد مصرف هم‌زمان B6 و منیزیم برای علائم اصلی متناقض‌اند. اصلاح کمبود ویتامین D امیدوارکننده است و ملاتونین بعضی معیارهای خواب و در نتیجه رفتار روزانه را بهبود می‌دهد.
رژیم بدون گلوتن و کازئین میان مراقبان کودکان مبتلا محبوب است، اما شواهد کافی ندارد. شواهد رژیم کربوهیدرات اختصاصی نیز محدودند. رژیم GAPS براساس کتابی در سال ۲۰۰۴ شکل گرفته و بعضی غذاها، دیس‌بیوز و «رودهٔ نشت‌پذیر» را در اوتیسم مؤثر می‌داند، اما هرگز به‌طور رسمی پژوهش نشده است. گزینش‌گری غذایی با اوتیسم ارتباط دارد؛ بنابراین والدین باید با متخصص اطفال یا متخصص تغذیه برای تأمین نیازهای کودک همکاری کنند (۹).
سازمان غذا و داروی آمریکا دربارهٔ محصولات و درمان‌های بازاریابی‌شده برای اوتیسم هشدار می‌دهد؛ از جمله کی‌لیت‌درمانی، اکسیژن پُرفشار، حمام سم‌زدا، روغن اسانسی، شیر خام شتر و دی‌اکسید کلر. پیش از درمان جایگزین همواره با پزشک مشورت کنید.
ژنتیک و محیط ظاهراً در علت اوتیسم نقش دارند، اما تعامل آن‌ها کاملاً شناخته نشده و احتمالاً میان افراد متفاوت است (۱۰).
۸ آوریل ۲۰۲۶
برداشت ما
در این کارآزمایی تصادفیسازیشدهٔ متقاطع ۱۲هفتهای روی ۲۹ کودک اوتیستیک، روغن CBD در مقایسه با روغن دارونما اثر روشنی بر شدت کلی علائم اوتیسم نداشت.
۱۸ فوریهٔ ۲۰۲۶
برداشت ما
در این کارآزمایی تصادفیسازیشدهٔ کنترلشده روی ۳۶۶ نوزاد در فنلاند، مکمل ویتامین D با دوز بالا در دو سال نخست زندگی در مقایسه با دوز استاندارد بر میانگین ویژگیهای مرتبط با اوتیسم اثری نداشت.
۳ دسامبر ۲۰۲۵
برداشت ما
در این فراتحلیل کارآزماییهای تصادفیسازیشدهٔ کنترلشده روی کودکان و نوجوانان مبتلا به ADHD یا اوتیسم، مکمل‌های ویتامینی فوایدی برای شدت علائم نشان دادند.
۲ اکتبر ۲۰۲۵
برداشت ما
در این کارآزمایی تصادفیسازیشدهٔ کنترلشدهٔ ۱۵هفتهای روی ۴۳ کودک مبتلا به اختلال طیف اوتیسم در ایران، مکمل ویتامین D علائم رفتاری را بهبود نداد.
۱ اکتبر ۲۰۲۵
برداشت ما
در این مرور نظاممند ۱۵ کارآزمایی تصادفیسازیشدهٔ کنترلشده روی ۷۶۳ کودک ۳ تا ۱۵ سالهٔ مبتلا، مداخلات بازی دیجیتال عملکرد اجتماعی، عملکرد اجرایی و توجه را بهبود دادند.
پاسخ کوتاه: ADHD و اوتیسم اختلالهایی متمایز با علائم متفاوتاند، اما اغلب هم‌زمان رخ میدهند و بهویژه در نواحی مغزی مرتبط با اختلال عملکرد اجرایی شباهتهایی دارند. هر دو با چالش در فرایندهای شناختی، هیجان و خودکنترلی همراهاند و این موضوع از ارتباط زمینهای احتمالی حمایت می‌کند. برای خواندن پاسخ کامل به پرسش «آیا ADHD و اوتیسم با هم ارتباط دارند؟» کلیک کنید.
پاسخ کوتاه: افراد اوتیستیک ممکن است هم‌زمان صرع، اختلال دوقطبی و مشکلات ایمنی مانند آسم و درماتیت آتوپیک داشته باشند. سندرم X شکننده و رت نیز با اوتیسم مرتبطاند و حدود ۵۰٪ مبتلایان به این دو سندرم معیارهای ASD را دارند. برای خواندن پاسخ کامل به پرسش «چه عارضههای دیگری با اختلال طیف اوتیسم ارتباط دارند؟» کلیک کنید.
پاسخ کوتاه: مردان و پسران بیشتر از زنان و دختران تشخیص میگیرند؛ شاید به‌دلیل عوامل زیستی و ژنتیکی و ابزارهای ارزیابی که ویژگیهای متفاوت زنان و دختران را نادیده میگیرند. پنهانسازی یا ماسککردن رفتارها نیز در زنان و دختران شایعتر است و تشخیص را دشوار می‌کند. برای خواندن پاسخ کامل به پرسش «اثر اختلال طیف اوتیسم براساس جنسیت تفاوت دارد؟» کلیک کنید.
پاسخ کوتاه: معیارهای DSM-5 شامل دشواری پایدار در ارتباط و تعامل اجتماعی در سه دسته و دستکم دو الگوی محدود و تکراری رفتار یا علاقه هستند. نمود بالینی ASD صرفنظر از معیار تشخیصی میتواند میان افراد متفاوت باشد. برای خواندن پاسخ کامل به پرسش «معیارهای تشخیص ASD کداماند؟» کلیک کنید.
پاسخ کوتاه: حذف لبنیات و غذاهای حاوی گلوتن میتواند به کمبود کلسیم، فیبر و ویتامینهای B منجر شود. این موضوع برای کودکان درحالرشد، از جمله کودکان اوتیستیک که ممکن است مواد لازم برای استخوان مانند کلسیم و ویتامین D را بهاندازهٔ کافی دریافت نکنند، نگرانکننده است. برای خواندن پاسخ کامل به پرسش «رژیم بدون گلوتن و کازئین چه کمبودهایی ایجاد می‌کند؟» کلیک کنید.
پاسخ کوتاه: کودکان اوتیستیک اغلب ترجیحات غذایی محدودی دارند و در خطر کمبود مواد مغذیاند؛ بنابراین رژیم حذفی باید با دقت برنامهریزی شود. شواهد کنونی دربارهٔ بهبود ویژگیهای اصلی اوتیسم با این رژیمها ناکافی یا غیرقطعیاند. برای خواندن پاسخ کامل به پرسش «آیا رژیم حذفی به افراد اوتیستیک کمک می‌کند؟» کلیک کنید.
پاسخ کوتاه: تصور می‌شود گلوتن و کازئین علائم اوتیسم را بدتر میکنند، اما کارآزماییهای کنترلشده نشان میدهند حذف آن‌ها پیامدهای رفتاری ASD را بهبود نمیدهد. برای خواندن پاسخ کامل به پرسش «آیا رژیم بدون گلوتن و کازئین به اوتیسم کمک می‌کند؟» کلیک کنید.
پاسخ کوتاه: ژنتیک، اپیژنتیک و محیط در شکلگیری ASD نقش دارند و گونههای ژنتیکی قابلشناسایی و مشکلات سلامتی گوناگون مادر و پدر بر خطر اثر میگذارند. برخلاف نگرانیها، هیچ شواهدی واکسیناسیون را به ASD مرتبط نمیکند. برای خواندن پاسخ کامل به پرسش «چه عواملی در شکلگیری اختلال طیف اوتیسم نقش دارند؟» کلیک کنید.