اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی (ADHD) عارضه‌ای رفتاری همراه با بی‌توجهی، تکانشگری و بیش‌فعالی است. بیشتر افراد گاهی چنین رفتارهایی دارند، اما در ADHD شدیدتر و پرتکرارترند و عملکرد اجتماعی، تحصیلی یا شغلی را مختل می‌کنند (۱). این اختلال براساس علامت غالب به سه نوع بی‌توجه، بیش‌فعال–تکانشگر و ترکیبی تقسیم می‌شود و مجموعهٔ علائم ممکن است با رشد فرد تغییر کند (۲).

مبتلایان ممکن است بی‌توجهی، بیش‌فعالی، تکانشگری یا ترکیبی از آن‌ها را نشان دهند (۳). دشواری توجه به جزئیات، منحرف‌شدن از تکلیف، مشکل در سازمان‌دهی و حواس‌پرتی آسان از نمودهای آن هستند. وول‌خوردن، ناتوانی در نشستن هنگامی که انتظار می‌رود، دویدن یا بالارفتن نامناسب و پُرحرفی نیز ممکن است رخ دهند. ADHD در بزرگسالان اغلب درونی‌تر است و به‌صورت بی‌قراری، افکار پراکنده و مدیریت ضعیف زمان ظاهر می‌شود (۴).

برای تشخیص در کودکان دست‌کم شش و در بزرگسالان پنج علامت باید وجود داشته باشد. در هر دو گروه، علائم باید بیش از ۶ ماه ادامه داشته باشند و عملکرد تحصیلی، شغلی یا اجتماعی را مختل کنند (۵).

به‌جز کودکان زیر ۵ سال، دارو درمان خط اول است (۶ و ۷). شکل‌های کوتاه‌اثر و طولانی‌اثر آمفتامین و متیل‌فنیدات، یعنی محرک‌هایی که دوپامین و نوراپی‌نفرین مغز را افزایش می‌دهند، بیش از همه تجویز می‌شوند و اثربخشی بالایی دارند (۸ و ۹). داروهای غیرمحرک شامل اتوموکستین، (۱۰)

روغن ماهی حاوی اسیدهای چرب امگا ۳ DHA و EPA است که خواص ضدالتهابی شناخته‌شده دارند و انتقال‌دهنده‌های عصبی و عملکرد ایمنی را تنظیم می‌کنند؛ بنابراین ممکن است ADHD را بهبود دهند (۱۴). جینکو بیلوبا جریان خون مغز انسان و پیام‌رسانی سروتونین و نوراپی‌نفرین در موش را افزایش می‌دهد و شاید اثر مثبت خفیف آن را توضیح دهد (۱۵ و ۱۶). ال-کارنیتین و استیل‌ال-کارنیتین در سلول‌های مغز حضور دارند و برای تولید انرژی مهم‌اند؛ افزایش فعالیت میتوکندری نورون و پیام‌رسانی دوپامین ممکن است علائم را بهتر کند (۱۷)

حذف رنگ‌های مصنوعی غذا، رژیم سرشار از اسیدهای چرب چندغیراشباع و رژیم چندغذایی محدود، نوعی رژیم حذفی که غذاها را براساس تغییر علائم به‌تدریج بازمی‌گرداند، بررسی شده‌اند (۱۹). رژیم پُر از چربی چندغیراشباع احتمالاً علائم را بهبود نمی‌دهد، اما رژیم چندغذایی محدود امیدوارکننده است. پیش از توصیهٔ حذف رنگ مصنوعی برای درمان، پژوهش بیشتری لازم است.

راهکارهای رفتاری شامل حفظ برنامهٔ ثابت، کمینه‌کردن حواس‌پرتی بیرونی، تعیین هدف‌های کوچک و دست‌یافتنی، شناسایی تقویت ناخواستهٔ رفتار منفی، استفاده از جدول و فهرست بررسی، محدودکردن انتخاب‌ها و انضباط آرام برای کودکان، مانند زمان استراحت، هستند (۲۰). روان‌درمانی و درمان شناختی‌رفتاری برای کودکان و بزرگسالان مفیدند، اما جایگزین دارو توصیه نمی‌شوند (۲۱).

علت دقیق ناشناخته است، اما احتمالاً تغییرات ساختاری و شیمیایی نواحی مغز مسئول عملکرد اجرایی، حافظه و پردازش اطلاعات نقش دارند (۲۲ و ۲۳). پیام‌رسانی نوراپی‌نفرین و دوپامین برای این نواحی مهم است و سطح هر دو در مبتلایان معمولاً کمتر است (۲۲). مؤلفهٔ ژنتیکی ADHD قوی است؛ وجود والد یا خواهر و برادر مبتلا خطر را ۲ تا ۸ برابر می‌کند و مطالعات دوقلوها وراثت‌پذیری را نزدیک ۸۰٪ برآورد کرده‌اند (۲۴).