عفونت حاد تنفسی عفونتی است که دستگاه تنفسی فوقانی یا تحتانی را درگیر می‌کند و کمتر از ۳۰ روز ادامه دارد (۱). دستگاه تنفسی فوقانی شامل بینی، سینوس‌ها، گوش میانی، حلق و حنجره است و دستگاه تنفسی تحتانی نای و نایژه‌ها، نایژک‌ها و کیسه‌های هوایی ریه را دربر می‌گیرد؛ تبادل اکسیژن و دی‌اکسیدکربن در همین کیسه‌های هوایی انجام می‌شود. عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی شایع‌ترین عفونت‌های حاد تنفسی هستند و سرماخوردگی، سینوزیت، التهاب لوزه، التهاب حلق یا گلودرد، التهاب گوش میانی و التهاب حنجره را شامل می‌شوند (۲ و ۳). عفونت‌های دستگاه تنفسی تحتانی معمولاً جدی‌ترند و شامل ذات‌الریه، برونشیت حاد، برونشیولیت و تشدید باکتریایی یا قارچی بیماری انسدادی مزمن ریه می‌شوند (۳). بعضی عفونت‌ها، مانند آنفلوانزا و کووید ۱۹، بسته به شدت می‌توانند هر دو بخش فوقانی و تحتانی دستگاه تنفسی را درگیر کنند (۴).

علائم و نشانه‌های عفونت حاد تنفسی به بخش درگیر دستگاه تنفسی و شدت عفونت بستگی دارند. علائم شایع شامل گرفتگی و آبریزش بینی، گلودرد، احساس فشار در صورت، عطسه، سرفه، خلط، سردرد، درد عضلانی یا بدن‌درد، خستگی و تب هستند. درگیری دستگاه تنفسی تحتانی ممکن است تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه و خس‌خس سینه نیز ایجاد کند (۳ و ۴). علائم معمولاً طی ۲ تا ۱۰ روز برطرف می‌شوند، هرچند سرفه و ترشحات بینی گاهی چند هفته ادامه می‌یابند (۵). پزشک ممکن است هنگام معاینه نشانه‌هایی مانند التهاب گلو یا گوش، صداهای خس‌خس یا کراکل در ریه، افزایش گلبول‌های سفید، کاهش اکسیژن خون یا ناهنجاری در عکس قفسهٔ سینه را مشاهده کند (۶).

عفونت‌های حاد تنفسی اغلب تنها براساس علائم بالینی تشخیص داده می‌شوند. گاهی نمونه‌برداری از گلو یا بینی یا نمونهٔ خلط برای شناسایی عامل عفونت به کار می‌رود و می‌تواند به انتخاب درمان کمک کند (۷). پزشک ممکن است معاینهٔ جسمانی انجام دهد، گلو و گوش‌ها را بررسی کند و با گوشی پزشکی به صدای ریه‌ها گوش دهد. آزمایش‌های بیشتر، از جمله آزمایش خون یا عکس قفسهٔ سینه، می‌توانند به تعیین شدت عفونت کمک کنند (۶).

بیشتر عفونت‌های حاد تنفسی با گذشت زمان خودبه‌خود برطرف می‌شوند و به درمان پزشکی نیاز ندارند، اما استراحت و دریافت مایعات کافی برای کمک به بهبودی همواره مهم است (۶). برای کنترل علائم در بزرگسالان، ضداحتقان‌های داخل بینی یا خوراکی مانند اکسی‌متازولین و سودوافدرین می‌توانند گرفتگی بینی را کاهش دهند؛ داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن یا استامینوفن برای تب و گلودرد مفیدند؛ و آنتی‌هیستامین‌هایی مانند دیفن‌هیدرامین و کلرفنیرامین ممکن است عطسه و آبریزش بینی را اندکی کاهش دهند (۸ و ۹). در بعضی عفونت‌ها، از جمله آنفلوانزا و کووید ۱۹، ممکن است برای افراد دارای خطر بیشتر عوارض، داروی ضدویروس تجویز شود (۷). آنتی‌بیوتیک‌ها با وجود تجویز مکرر، معمولاً سودی ندارند، زیرا بیشتر این عفونت‌ها ویروسی‌اند نه باکتریایی. آنتی‌بیوتیک افزون بر بی‌اثر بودن در بیشتر موارد، می‌تواند عوارضی مانند اسهال ایجاد کند و رشد باکتری‌های مقاوم را افزایش دهد؛ در نتیجه عفونت باکتریایی آینده ممکن است به آنتی‌بیوتیک‌های معمول پاسخ ندهد (۵). بااین‌حال، اگر پزشک تشخیص دهد عفونت باکتریایی است، درمان آنتی‌بیوتیکی می‌تواند نجات‌بخش باشد (۶).

مصرف بعضی ریزمغذی‌ها ممکن است خطر عفونت حاد تنفسی را کاهش دهد و مدت آن را کوتاه کند. مکمل ویتامین C، (۳) ویتامین D (۱۰) و روی (۱۱ و ۱۲) باثبات‌ترین فواید را برای خطر و مدت عفونت نشان داده‌اند (۱۳). برای اطلاعات بیشتر، صفحهٔ «کدام مکمل‌ها می‌توانند در برابر سرماخوردگی و آنفلوانزا کمک کنند؟» را ببینید.

ارتباط رژیم غذایی با عفونت‌های حاد تنفسی از مسیر ایمنی بدن است. رژیمی که انرژی، ریزمغذی‌ها و درشت‌مغذی‌های کافی فراهم کند برای حفظ دستگاه ایمنی نیرومند اهمیت دارد و به کاهش خطر و شدت عفونت کمک می‌کند (۱۴). فلاونوئیدها ترکیبات گیاهی دارای خواص آنتی‌اکسیدانی و تنظیم‌کنندهٔ ایمنی‌اند که به‌ویژه در چای، شکلات، کَبَر و پونهٔ کوهی فراوان‌اند (۱۵) و ممکن است برای حفظ ایمنی مفید باشند (۱۶).

واکسن‌ها ابزار مهمی برای پیشگیری از عفونت‌های حاد تنفسی هستند، هرچند برای همهٔ آن‌ها، مانند سرماخوردگی، واکسن وجود ندارد. واکسیناسیون می‌تواند از کووید ۱۹، آنفلوانزا، بیماری پنوموکوکی یا ذات‌الریه و سیاه‌سرفه محافظت کند (۱۷).

به‌طور کلی بیشتر عفونت‌های حاد تنفسی ویروسی هستند. ویروس‌های شایع تنفسی شامل راینوویروس، ویروس سن‌سیشیال تنفسی (RSV)، ویروس آنفلوانزا، کروناویروس انسانی، SARS-CoV-2 و آدنوویروس‌اند، هرچند ویروس‌های دیگری نیز شناسایی شده‌اند (۳). عفونت ویروسی می‌تواند فرد را مستعد عفونت تنفسی باکتریایی ثانویه کند؛ یعنی عفونتی باکتریایی مانند ذات‌الریهٔ باکتریایی که هنگام یا پس از عفونت اولیهٔ ویروسی رخ می‌دهد (۱۸). عفونت‌هایی مانند التهاب حلق استرپتوکوکی، سینوزیت، التهاب گوش میانی و ذات‌الریه نیز ممکن است مستقیماً منشأ باکتریایی داشته باشند. در موارد کمتر، قارچ یا انگل عامل عفونت است (۱۹). بسیاری از این عفونت‌ها مسری‌اند و از راه قطرات تنفسی یا تماس مستقیم جسمانی میان افراد منتقل می‌شوند. میکروارگانیسم پس از استنشاق یا تماس با مخاط بینی یا چشم، سلول‌های مخاط تنفسی را آلوده می‌کند و تکثیر و گسترش می‌یابد (۴). هم عامل عفونی و هم پاسخ دستگاه ایمنی به عفونت در ایجاد علائم نقش دارند (۲۰). بسیاری از عفونت‌های تنفسی الگوی فصلی دارند و در زمان‌های مشخصی از سال بیشتر رخ می‌دهند (۲۱).